ادبیات لایکیتیسم یا توهم شاعری

مهدی شادکام: بر هیچ کس پوشیده نیست که شبکه های اجتماعی نقش بسیار موثری در ایجاد ارتباط بین نفرات و تبادل اطلاعات بازی می کنند در حدی که امروزه کمتر کسی را پیدا می کنید که اهل اینترنت و فضای مجازی باشد و صفحه ای اختصاصی در یکی از شبکه های اجتماعی داخلی یا بین المللی نداشته باشد.
شاعران نیز از این قاعده مستثنی نیستند و پس از موج عظیمی که سالهای میانی و پایانی دهه هشتاد در وبلاگ نویسی در فضای ادبیات بوجود آمد که بیشتر در راستای ارایه اثر و شعرهای شاعران به عنوان نوعی همخوان کردن کارها بین مخاطبان و شاعر انحام میشد گاه گاهی نقدهایی هم در این مجال و فضا نوشته می شد که یقینا فضا را از تک بعدی بودن و یک طرفه بودن تعریف و تمجید خارج میکرد.
ناگفته نگذریم که انقلاب وبلاگ نویسی در فضای ادبیات اثرات مثبتی در فضای شعری کشور داشت که از جمله آنها می توان به در دسترس قرار گرفتن اشعار و آشنایی شاعران باهم فارغ از بعد زمان و مکان و ارتباط مجازی و گاها حقیقی شاعران باهم و نهایتا برگزاری گعده ها و هم نشینی های شاعرانه بود که تاثیر خوبی در فضای شعر از خود باقی گذاشت و با افول جریان وبلاگ نویسی به طبع آن این مباحث و جلسات نیز از رونق افتاد.
اما این شبکه های اجتماعی بودند که در سالهای ابتدایی دهه نود به شاعران روی خوش نشان دادند و بستری را فراهم آوردند که شاعران به انتشار آثار خود روی بیاورند منتها نه با رویکرد وبلاگ نویسی که با نسخه ی جدید شبکه های اجتماعی که ایجاز و کوتاه گویی است.
این عمل در نوع و نفس خود به جهت انتشار شعر شاعران خوب و پسندیده است اما آفت بزرگی را دامن گیر فضای شعر جوان امروز کرده است که می تواند آثار بدی در سلیقه جمعی مخاطبان شعر برجای بگذارد.
در ابتدای ورود شاعران به شبکه های اجتماعی شاعران به این فضا مشابه وبلاگ ها نگاه می کردند و در آن به انتشار تمام اثر خود می پرداختند و مخاطبان و خوانندگان نیز در قالب کامنتها گاه نظرات و نقدهای خود را مطرح می کردند اما کم کم فضا تغییر کرد و از محیط حرفه ای و علمی به سمت پسندها و تعریف ها تغییر مسیر داد و ملاک قوت و ضعف کارها نه خود اثر که تعداد لایک هایی بود که دریافت می کند، شد که ما از آن به عنوان ادبیات لایکی یاد می کنیم و فضا را به سمت و سوی بده بستان های لایکی پیش برد. در این فضا سه مشخصه کلی تعیین کننده لایک ها هستند که عبارتند از:
1-خود اثر به این معنا که مخاطب اثر را خوانده پسندیده و لایک کرده؛
2-رفاقت ها بر اساس اینکه فلان شاعر دوست یا آشنای مخاطب است لایک را فارغ از اثر دریافت می کند؛
3-لذت آنی که مرسوم است افراد بیتی جمله ای را در یکی دو خط که ممکن است جزیی از کل باشد را می نویسند که ممکن است مشخصه شاخصی داشته باشد و مخاطب به لحظه از تصویر و فضای آن خوشش بیاد و آن را لایک کند اما معلوم نیست که قبل و بعد آن نیز اثری شاخص باشد.
4- لایک فله ای که افراد در هنگام باز کردن صفحه شخصی خود تمام پستهای نشان داده شده را لایک می کنند.
این ها و بیشتر از این ها عمده ترین دلایل لایک گرفتن یک پست در شبکه های اجتماعی هستند .
حال اگر با نگاه کارشناسی به این مساله نگاه کنیم قطعا به این مساله برمیخوریم که اولا اکثر این پست ها ادبی نیستند و فاقد ارزش ادبی اند ثانیا ممکن است از خود شخص نباشند ثالثا الزاما دریافت لایک بالا نشانه قدرت و ضعف یک اثر نیست .
کوتاه سخن اینکه که در شبکه های اجتماعی تعدد لایک ها به معنای شعر بودن و شاعری نیست و این آفت را به وجود آورده است که افراد به پشتوانه تعداد لایک های پستهایشان ادعای شاعری می کنند حال اینکه فضای شعرشان خالی از هرگونه خلاقیت و نوآوری و سنت های شاعری ست و این روند توهم شاعری و گسترش موج گونه آن اگر چه الان و در کوتاه مدت شاید تاثیر عمده ای نداشته باشد اما در بلندمدت و با فراگیرترشدن روز افزون شبکه های اجتماعی در بین افراد و ارایه همین ادبیات لایکی باعث کج سلیقه گی ادبی جامعه خواهد شد.
بی شک برگزاری جلسات علمی نقد و شعر خوانی، برگزاری همایش ها و جشنواره ها و حضور پر رنگ تر اساتید و ارتباط آنها با شاعران چه درفضای حقیقی جلسات و هم نشینی ها و کنگره ها و جشنواره ها و چه در فضای مجازی و حضور و ارایه مباحث علمی و کاربردی می تواند کمی از عمق این فاجعه بکاهد.