انبوه‌سرایی و غلو کیفیت اشعار عاشورایی را پائین آورده است

به گزارش پایگاه خبری حوزه هنری، در ابتدای مراسم نشست «بررسی ویژگی‌های هنر عاشورایی»، جواد محقق که به عنوان مجری برنامه حضور داشت به معرفی سوابق علمی و ادبی سید عبدالحمید ضیایی پرداخت و گفت: ضیایی در سال 1354 در شهرستان لردگان چهارمحال و بختیاری به دنیا امد. وی دو لیسانس، دو فوق لیسانس و همچنین دکترای فلسفه از دانشگاه سوربن فرانسه دارد. از سال 1385 تا 1388 مدیر خانه فرهنگ ایران در دهلی نو بوده و در حال حاضر نیز در دانشگاه تهران و پیام نور به تدریس مشغول است.

   

وی کتاب‌ها و مقالات مختلفی مانند تالیف کتاب «جامعه‏شناسی تحریفات عاشورا»، «تناسخ کلمات»، « درغیاب خداوند» (تبارشناسی اندیشه‌های الحادی در فلسفه غرب)، «عاشقانه‌های یک یاغی: بازخوانی زندگی، شعر و اندیشه سعید سرمد کاشانی» و کتاب‌های دیگری از این دست، تالیف کرده است.

   

وی در ادامه از ضیایی درباره لزوم پرداختن به تحریفات عاشورا  و اینکه آیا لازم است به این تحریفات پرداخته شود یا خیر، سوال کرد که وی در پاسخ گفت: اساسا یکی از دغدغه‌های همیشگی روشنفکران حوزه و دانشگاه برخورد با تحریفات دینی بوده است و اینکه آیا باید با این تحریفات مقابله شود یا اینکه بهتر است از کنار آنها گذشت؟ چون امکان داشت که مبارزه با برخی از این تحریفات شورش عوام را در پی داشته باشد. در این میان دو سوال جدی بی پاسخ ماند. اینکه آیا تقسیم بندی جامعه به عوام و خواص درست است؟ و اینکه عوام تا کی باید همچنان عوام بمانند و حقایق به آگاهی آنها نرسد؟

   

وی افزود: بر همین اساس، عده‌ای از روشنفکران تابع عوام شدند و به جای مبارزه با خرافات، خود را به سطح عوام نزدیک کرده و در واقع به نوعی خود نیز، به جرگه عوام پیوستند.

   

نویسنده کتاب «جامعه ‏شناسی تحریفات عاشورا» در ادامه به بیان وظایف مهم روشنفکران حوزه و دانشگاه پرداخت و گفت: روشنفکران دو وظیفه مهم به عهده دارند که این وظایف شامل تقریر و بیان حقایق است که بیشتر جنبه آگاهی بخشی دارد و دیگری، تقلیل مرارت و کاستن از درد و رنج مخاطبان، که جنبه عملی دارد.

   

وی افزود: مشکل اینجاست که گاهی بین این دو وظیفه تعارض پیش می‌آید و حال، با این تعارض چه باید کرد؟ نتیجه گیری کلی فیلسوفان اخلاق در این زمینه این است که باید حقیقت را تقریر و بیان کرد. در واقع تقریر حقیقت، مصداق التزام به وعده روشنفکران است. آنها مکلف  به آگاه ساختن مردم هستند.

   

ضیایی تصریح کرد: اگر عوام و مردم با حقایق روبرو شوند درد و رنج کمتری متحمل می‌شوند. بی شک، رنج ناشی از خرافات بسیار بیشتر از فهم حقایق است. کما اینکه اگر روزی عوام بفهمند که حقیقت از آنها کتمان شده، دستخوش رنج مضاعف‌تری خواهند شد. نکته مهم دیگر این است که کتمان حقیقت از عوام، موجب زوال اعتماد به روشنفکران نیز می‌شود.

   

وی در ادامه به عنصر انطباق بشر با شرایط اشاره کرد و افزود: نکته دیگری که بعضی از روشنفکران از آن غافلند و معتقدند نباید عوام را در جریان حقیقت گذاشت، این است که آنها از عنصر انطباق بشر غافلند و متوجه نیستند که انسان می تواند خود را با هر شرایطی وفق دهد.

   

سپس محقق درباره تعریف واژه روشنفکر از ضیایی سئوال کرد که وی در پاسخ این سوال گفت: اجمالا «روشنفکر» به کسی اطلاق می‌شود که بیشترین اعتنا را به منابع اصلی وقایع تاریخی و بیشترین اتکاء را به عقل، داشته باشد به تعبیری دیگر، وفادار به متون و منابع تاریخی و معیارهای و موازین عقلی باشد.

   

این پژوهشگر درباره متون تاریخی موجود درباره واقعه عاشورا توضیح داد: متاسفانه هیچ روایت کاملا مورد اعتمادی از واقعه تاریخی عاشورا وجود ندارد و نسخه اصلی اولین مقتل نیز از بین رفته است. از طرفی، بعد فاصله زمانی ما با وقایع تاریخی گذشته، نوعی بی اعتمادی به تاریخ را ناشی می‌شود. از این رو روشنفکران با مطالعه گزارش‌ها و متون مختلف، گزارش‌هایی را که بیش از همه قابل اعتماد هستند را مبنا و معیار قرار می‌دهند.

   

وی در ادامه خاطرنشان کرد: حال اینکه اساسا چرا تحریفات به وجود می‌آیند؟ سوال بسیار مهمی است. علت آن، عدم توفیق روشنفکران دینی در مقابل تحریفات دین است. زیرا تحریفات بیش از آنکه «علت» داشته باشند، «دلیل» دارند. «دلیل»، مبنای معرفتی و استدلالی ندارد و  در واقع جنبه اغنایی و ارضایی دارد. از آنجا که روشنفکران با «دلیل» به جنگ با تحریفات می‌روند، توفیقی بدست نیاورده‌اند. برای نمونه، دلایل تاریخی زیادی بر تشکیک وجود زنی به نام «شهربانو» به عنوان یک شاهزاده ساسانی و همسر امام حسین(ع) وجود ندارد، ولی کسی که سفره «بی بی شهربانو» می‌اندازد را نمی توان با این دلایل، قانع کرد. در مجموع، وجود سه رکن جهل، ساده لوحی و کلاشی در کنار هم، موجب به وجود آمدن تحریفات می‌شوند.

   

ضیایی با بیان تقسیم بندی‌های انسان‌ها در قالب پیپ‌های شخصیتی، تیپ «درون گرای کنش پذیر» را همیشه به دنبال خرافات معرفی کرد و افزود: افراد «برون گرای کنش‌گر»، به دنبال همرنگ کردن دیگران با خود هستند و به زور و اجبار می‌خواهند همه را به دین و آیین خود در آورند. تیپ «برون گرای کنش پذیر»، همیشه به دنبال خدمت و کمک رسانی به دیگران هستند. تیپ «درونگرای کنش‌گر»، به دنبال زهد و ریاضت کشیدن هستند و تیپ «درونگرای کنش پذیر»، در درون خود غوطه‌ورند و عوالم درونی آنها، تعیین کننده خط مشی زندگی آنهاست و خود به خود به دنبال خرافات می‌روند و از آنها تاثیر می‌گیرند.

   

وی در پایان به بعضی تحریفات عاشورا در ادبیات پرداخت و گفت: یکی از تحریفات عاشورا در ادبیات، بحث غلو و اغراق است. اینکه در اشعار و متون ادبی، ائمه را تا حد جایگاه «خدا»، بالا می‌برند. دلیل دیگر بحث انبوه سرایی برای انبیاء است. اینکه در زمان کم، بیشترین حجم شعر برای انبیاء و اولیاء سروده می‌شود، از کیفیت و بار غنایی اشعار می‌کاهد. به طور کل، انبوه سرایی و غلو، کیفیت اشعار عاشورایی را پائین آورده است. در حوزه ادبیات، بحث تکرار مکررات را نیز خیلی زیاد شاهد هستیم.  

   

نشست «بررسی ویژگی‌های هنر عاشورایی» عصر دیروز دوشنبه 4 بهمن ماه با حضور سیدعبدالحمید ضیایی؛ شاعر و پژوهشگر جوان معاصر، جواد محقق؛ نویسنده، شاعر و روزنامه نگار معاصر و  مرتضی گودرزی دیباج؛ مدیر مرکز هنرهای تجسمی حوزه هنری در سالن شماره 2 تالار اندیشه حوزه هنری برگزار شد.