جورج جرداق، حیدری‌ترین اندیشمند مسیحی

در طول تاریخ پس از اسلام، همواره ائمه (ع) و به ویژه حضرت علی (ع) و امام حسین (ع)، از سوی بسیاری از اندیشمندان و اهل فضل و معرفت، ستایش و مدح شده اند و آزادگان ادیان مختلف، با آن که خود دل در گرو بارگاه دیگری بسته اند، اما ارادت خود را به این بزرگان تاریخ بشریت ابراز کرده اند.

جورج سمعان جرداق،  نویسنده، شاعر و نمایشنامه نویس مسیحی لبنانی، یکی از بزرگان عرصه فرهنگ و ادب معاصر جهان بود که تا پایان عمر خود بیش از 30 کتاب تالیف کرد و اغلب آثارش در رابطه با ائمه و معصومین و حضرت علی (ع) بود. دبیرخانه دائمی همایش بین المللی باران غدیر نیز در همین راستا کتابی ارزشمند با عنوان «جورج جرداق و صدای عدالت انسانی» را تالیف و منتشر کرده است تا علاقه مندان بیش از پیش با شخصیت و آثار این بزرگ‌مرد عرصه ادبیات عرب آشنا شوند.

این کتاب به معرفی اجمالی و تشریح زندگی این نویسنده و شاعر لبنانی پرداخته است. البته بخش اعظم اثر درباره کتاب «امام علی (ع)، صدای عدالت انسانی» جورداق است. اثری که در مجلدهایی با عناوین «علی و حقوق بشر»، «علی و انقلاب فرانسه»، «علی و سقراط»، «علی و دوران زندگانی اش»، «علی و قومیت عربی» به نگارش در آمده و توسط سید هادی خسروشاهی در سال ۱۳۴۲ به فارسی ترجمه و منتشر گردیده است.

در بخشی از مقدمه کتاب آمده است: «جورج جرداق متفکر و ادیب مسیحی لبنانی، خالق اثر ارزشمند «امام علی (ع)، صدای عدالت انسانی» سال های بسیاری از عمرش را صرف پژوهش و نوشتن درباره امام علی (ع) کرد. اگر بخواهیم منصفانه داوری کنیم و درباره کتاب جورج جرداق سخنی بگوییم، بایست صادقانه بپذیریم که در این زمینه، هیچ یک از نویسندگان مسیحی شرق و یا مستشرقان غرب، نتوانسته اند به پای جورج جرداق برسند.» از همین مقدمه بر می آید و مشخص است که گردآورندگان اثر چگونه نگاهی به این نویسنده داشته‌اند و این اثر در چه فضایی روایت خواهد شد.

در این کتاب گزیده‌هایی از پنج‌گانه «امام علی(ع)، صدای عدالت انسانی» منتشر شده است، تا مخاطبانی که به این آثار دسترسی نداشته‌اند و یا تصور دقیقی از آن ندارند، با خواندن مختصری از کتاب های این نویسنده، به خط فکری و ایدئولوژی آن پی ببرند.

همچنین مقالات ارزنده ای از شخصیت هایی همچون محسن الویری، محسن محمد زاده و غلامعلی رجائی با عناوین «نقد و بررسی کتاب الامام علی (ع) صوت العدله الانسانیه» ، «سه شخصیت بزرگ اسلامی در آیینه آثار جورج جرداق» و «علی (ع) و جورج جرداق مسیحی» در این کتاب منتشر شده است.

دکتر محسن الویری در بخشی از مقاله خود که در این کتاب نیز منتشر شده، آورده است: «اگر کتاب جورج جرداق را درباره علی (ع) مطالعه کنید، یقین خواهید کرد که شخصیت علی هنوز ناشناخته مانده است و باید به همه، به ویژه برای شیعه که در بالای مناره‌ها و منبرها نام او را بر زبان می‌آورند و صدها هزار تن از آنان همه ساله به زیارت حرم مقدس وی می شتابند، به طور کامل معرفی شود.» چنین تعاریفی از آثار جورج جرداق دو نکته را برای مخاطبان یادآور می‌شود، نخست آنکه آثار این شخصیت برجسته مسیحیت درباره ائمه، به ویژه امام علی (ع) تا چه میزان کامل و جامع است و دو دیگر اینکه شیعیان، تا چه اندازه از داشتن چنین نعمت های غافل اند و قدر شخصیت های عظیم مذهب خود را که همیشه راهنما و چراغ راه اند، نمی دانند.

زندگی شخصیت‌هایی همچون جورج جرداق می‌آموزد که می‌توان حیدری بود، بی آنکه به گروه و حتی مرز جغرافیایی خاصی متصل و مربوط باشیم. جرداق را می توان به تعبیری حیدری‌ترین اندیشمند مسیحی دانست و شیعیان عالم از این بابت باید هم به خود ببالند و هم قدر ارزش‌ها و برکات این مذهب الهی را بدانند.

این متفکر و نویسنده مسیحی، در توصیف شخصیت و اندیشه امیرالمؤمنین (ع) می گوید: من تاکنون شش جلد کتاب در این ‌باره نوشته‌ام، ولی با این حال، احساس می‌کنم به حقیقتِ آن حضرت دست نیافته‌ و نتوانسته‌ام هر آنچه را می‌خواهم در مورد آن حضرت بگویم و جمع کنم؛ پس این‌که بخواهم آن‌ها را در اینجا با دو یا سه جمله بیان کنم، کاری دشوار است.

وی می افزاید: آنچه می‌دانم این است که امام علی(ع) از مردان بزرگ تاریخ انسانیت است که مفهوم و نظریه عدالت هستی و جهان را پایه‌ریزی و بیان کرد که هستی بر پایه عدالت است و هر چیزی در جهان هستی به همان مقدار که به تو می‌دهد، از تو می‌گیرد و این‌گونه نیست که تنها به تو بدهد و عطا کند یا این‌که فقط از تو بگیرد، بدون این‌که چیزی به تو داده باشد. امام علی(ع) این مطلب را به گونه ای عمیق درک کرده و جامعه را بر پایه این نظریه پایه‌ریزی کرده بود. به نظر من، امام علی(ع) کسی بود که مبانی جامعه‌شناسی جهان را بنا نمود؛ چهارده قرن پیشتر از اروپایی‌ها.

این نویسنده مسیحی همچنین می گوید: آن حضرت عبارات و جملاتی دارد که بر وضع این مبانی توسط ایشان دلالت می‌کند. هنگامی که برای نمونه می‌فرماید: «هیچ توانگری برخوردار نمی‌شود، مگر به واسطه آنچه از فقیر به دست آورده است» این جمله، معنا و مفهومی جامعه‌شناختی دارد. ایشان در جای دیگر می‌فرماید: «هیچ نعمت اضافه و زیادتی را ندیدم، مگر این‌که در کنار آن حقی ضایع شده باشد»؛ این‌ها برخی از مبانی جامعه‌شناسی امام علی(ع) است.