در ارائه تصویر ناپایداری خانواده اغراق کردیم

فریال بهزاد در حوزه سیینمای کودک و خانواده نامی آشنا است، کارگردانی که کوشیده در آثارش در کنار نمایش مشکلات و معضلات زندگی خانوادگی، حرمت این نهاد را حفظ کند. بهزاد در گفتگو با سوره سینما، وضعیت سینمای خانواده در سال‌های اخیر را بررسی کرده است.

در حوزه سینمای خانواده عملکرد سینمای ایران را چطور ارزیابی می‌کنید؟

فریال بهزاد: ما در عرصه سینمای خانواده کار مشخصی انجام نداده ایم و الگوهای خوبی در این زمینه نداریم. از الگوی نقش پدر، الگوی نقش مادر و الگوی نقش فرزند به درستی صحبت نکرده ایم. بیشترین صحبتی که از خانواده کرده ایم در سینمای کودک بوده است. در سینمای کودک بیشتر شاهد نقش تربیتی مادر و پدر هستیم. وگرنه کار مشخصی در باب سینمای خانواده نکرده ایم.

یعنی مشخصا سینمای خانواده نداشته‌ایم؟

نه بطور مشخص. از کلمه خانواده استفاده ابزاری شده است. به اسم سینمای خانواده فیلم‌هایی با موضوعات دیگری تولید شده است. ضمن اینکه چیزی که امروز از سینمای خانواده می‌بینیم مبتنی بر واقعیت نیست. ما مسائل واقعی مردم و خانواده‌ها را در فیلم‌ها نمی‌بینیم. بعضا در سینمای خانواده شاهد سیاه‌نمایی هم هستیم. خانواده را یک کانون از هم پاشیده نشان داده‌ایم.

سینمای خانواده و فیلم خانوادگی در این مقطع زمانی نیاز جامعه است؟

سینما نقش تربیتی پدر و مادران در قبال فرزندان را باید نشان دهد. فرزندان قرار است در آینده زمام امور را دراختیار بگیرند. می‌توانیم از آنها انسان هایی بسازیم که مروج پاکی و خصایل نیک انسانی در جامعه باشند. همه این چیزها را با زبان سینما به خوبی و با بیشترین تأثیرگذاری می‌توان بیان کرد. جای ارزش های خانوادگی که واقعا باید به آنها اهمیت داده شود در سینما خالی است. ضمن اینکه جامعه ما و بخصوص نسل جوان ما در حال تغییرات زیادی است. قطعا رسانه ای مثل سینما و تلویزیون به عنوان تأثیرگذاریترین رسانه‌ها برای نقد و بررسی و الگوسازی در زمینه سینمای خانواده باید دست به کار شوند

چه تغییراتی؟

شاید نتوان دقیق و مطلق اظهار نظر کرد اما باید گفت در بین نسل جوان شاهد هستیم که گرایش به تشکیل خانواده کمتر شده است. دختران و پسران از پذیرفتن نقش پدری و مادری فراری هستند. اگر چنین پیش برویم و درباره اهمیت نهاد خانواده کار نکنیم و فیلم خوب نسازیم این کانون مهم و تأثیرگذار تهدید و یا از بین می‌رود.

فکر می‌کنید چرا چنین گرایشی در نسل جدید به وجود آمده است؟
یکی از دلایل آن این است که جوانان ما فیلم‌های خوب از زندگی‌های خوب و مستحکم که در جامعه وجود دارد نمی بینند. ما بیشتر زندگی های متزلزل و روابط خانودگی ناپایدار را تصویر کرده‌ایم . طبیعی است که وقتی چنین تصویری را در سینما بزرگ نمایی می کنیم، جوانان را از تشکیل خانواده یا پدر .و مادر شدن می‌ترسانیم. یک دلیل دیگر به خود جامعه و مسائل اقتصادی برمی گردد. با وجود ممشکلات اقتصادی تصمیمی برای بچه دار شدن نمی ماند و زوجین نمی خواهند فرد دیگری را هم درگیر مشکلات اقتصادی کنند.

پس سینما الگوهای خوب خانواده را معرفی نکرده است؟
شاید جوانان فکر کنند که اکثر خانواده ها مشکل دارند و از زندگی خوبی برخوردار نیستند اما واقعا جامعه ما خانواده های مستحکم و پایبند زیاد دارد. خانواده هایی که فرزندان خود را بر اسس اصول و ارزشها تربیت می کنند و بسیار کانون گرم و محمکی دارند. این خانواده را در سینما نشان نمی دهیم. اگر از این الگوهای صحیح حرف بزنیم قطعا نسل جوان را امیدوارتر خواهیم کرد. الگوهای خوب ادبی و دینی زیادی نیز در زمینه خانواده داریم که می توانیم در قصه ها از آنها استفاده کنیم. البته جوانان به الگوهای عینی تری احتیاج دارند.

خانواده آرمانی را چطور می‌توانیم در سینما نشان دهیم؟

با شعارزدگی نمی‌توان کاری از پیش برد. یک تصویر غیرواقعی کاری از پیش نمی برد. سینما با رعایت واقع گرایی می توانداز خانواده های خوبی که در جامعه وجود دارند حرف بزند. خانواده‌هایی که با وجود مشکلات انسجام خود را حفظ کرده اند. می‌توانیم فیلمنامه هایی بنویسیم که ایدئولوژی تربیت صحیح و پایبندی به ارزشها و حفظ نهاد گرم خانواده را به مخاطب ارائه می دهند. فیلم های غربی برای هر اندیشه ای که به جوانشان ارائه می دهند الگوهای عینی تعریف می کنند. سینمای ما هم برای حفظ نهاد خانواده باید بر اساس الگوهای واقعی و ارزشمندی که وجود دارد کار کند.

می‌توانید نمونه موفق یک خانواده را در فیلم و سریال نام ببرید؟

بله . سریال «خانه سبز» به شدت نمونه یک زندگی مشترک موفق را به مخاطب ارائه می داد. به جای اینکه مدام بگوید زن و شوهرها یکدیگر را دوست ندارند و از زندگی کردن با هم ناامید شده اندزن و شوهر را دستدار هم و پایبند به یکدیگر تصویر می کرد. متأسفانه این نمونه‌ها را در سینما نداریم و جای آن خالی است.
تصویری که از زنان در سینما نشان می‌دهیم چه تأثیری بر الگوی خانواده در جامعه باقی می‌گذارد؟

زنان نقش مهم تری در تربیت فرزندان و پایداری نهاد خانواده ایفا می‌کنند. وقت بیشتری را با فرزندان می‌گذرانند. وقتی کودک به مدرسه می رود باز هم مادر بیشترین حضور را در کنار او دارد. تصویری که از زنان نشان می دهیم کاملا می تواند برای مردم ملاک معیار باشد. از تصویر کردن زنانی که با شوهرانشان مدام مشکل دارند یا پایبند زندگی نیستند و نارضایتی دارند باید اجتناب کرد. البته مردانی که پایبندی به زندگی ندارند نیز همان تأثیر را می‌گذارد.

هیچ تصویری نباید تصویر غالب جانعه معرفی شود. البته یک شاخصی هم وجود دارد که نشان می دهد زنان شاد و خوشحال و راضی خانواده های سالم تری به جامعه تحویل می دهند. این نکته را هم باید مد نظر قرار داد. الگوهای غلط فرهنگی به سراسر جامعه تعمیم داده می‌شود. ما در گذشته خانواده‌های منسجم تری داشتیم اما امروز به خاطر دلایلی که عرض کردم نهاد خانواده دچار تزلزل شده است. و جوانان از الگوهای غلطی که سینما از زنان و پایبندی زوجین به زندگی مشترک نشان می دهد استفاده می کنند. در واقع سینمای خانواده در ارائه تصویر مثبت از نقش زن در پایداری نهاد خانواده دارای نقیصه است. رونمایی‌های سیاه از خانواده در سینما تا حدودی وجود دارد و همانطور که گفتم باید تصاویر منسجم‌تر و واقعی‌تری از خانواده به مخاطب ارائه دهیم.