ظهور ارزش های انقلاب اسلامی در خط و خوش نویسی

وقوع انقلاب اسلامی در بهمن 1357 آغاز دوره ای تازه در شکل گیری هنر دینی به شمار می آید. اگر بنابر یک مفروض زمینه ای بر این باور باشیم که دگرگونی در بسترهای اجتماعی، فرهنگی و سیاسی می تواند نظم جدیدی از اندیشه و تولید هنری را رقم زند، می توان این تغییرات مهم در ساختارهای فرهنگی را سرآغاز شکل گیری تولیدات جدید هنری دانست که در ذیل مفهوم کلی هنر دینی «بود و نمودی» تازه از مفاهیم و ارزش های انقلاب اسلامی و دفاع مقدس را در خود انعکاس داده اند.
خوش نویسی به عنوان یگانه محمل کلام از صدر اسلام همواره پیام آور، مبشر و ترویج دهنده اندیشه دینی و کلام قرآن بوده و از این منظر شکل گیری نظام هندسی خوش نویسانه و قرار گرفتن آن در طراز و معیار زیباشناختی همراه با تنوع و تعدد شیوه ها به نوعی یکی از معجزات دین مبین اسلام نیز به شمار می رود. تأثیر جوهره مذهبی این هنر در کاتبان، خوش نویسان و همنشینان نیستان پر غوغای خط یکی از بخش های پژوهشی ارزنده و در عین حال نکاویده برای دریافت لطافت ها و شیرینی های این سلوک معنوی و روحانی در هنر اسلامی است. تجلی این ارادت در نگارش مضامین مذهبی و کلام خدا و اشعار عرفانی به وضوح دیده می شود. اثر هنری مبتنی بر پیام و به دنبال آن انعکاس ارزش ها با محمل کلمه ویژگی ذاتی هنر خط بوده و بر این اساس دیده می شود که در دوره های خاص از حیات اجتماعی جامعه خط به عنوان رسانه ای فراگیر به ایفای متعهدانه و ارزش گرایانه خود پرداخته است.

                 

هنر و به طور ویژه هنر تجسمی خوش نویسی، هنری ارزش محور به شمار می آید، زیرا به خاطر برقراری ارتباط مستقیم با مخاطب، یکی از ناقلان ارزش های کاتب یا نمایانگر دلبستگی ارزشی او به شمار آمده یا این که در ترویج ارزش ها نقش مستقیم و مؤثر دارد.
نمونه هایی از هنر مردمی خوش نویسی و آثار نقاشی خط با ایده های انقلاب اسلامی و مفهوم چند بعدی هنر مقاومت، در سال های نخست شکل گیری انقلاب اسلامی شکوفا شده، در دوران دفاع مقدس تداوم یافته و همچنان در کنار تولیدات ادبی در حوزه انقلاب و دفاع مقدس قابل توجه بوده است. به همین سان تولیدات هنری ای توسط گروهی از هنرمندان ارائه شده که از منظر تاریخ هنر انعکاس بخشی از هنر مقاومت در یک دهه انقلاب (از ابتدای انقلاب تا سال های پایانی جنگ تحمیلی) را شکل داده و به همین دلیل واکاوی عناصر نوشتاری و مفاهیم درونی این آثار به قسمتی از ناخودآگاه جمعی جامعه نیز تبدیل شده است.
در دهه اول انقلاب اسلامی هنرمندان خوش نویس اهتمام ویژه ای در بازتاب دادن ارزش های انقلابی و حماسی در آثار خود داشتند. این عده از خوش نویسان در اکثر حرکت های هنری که با ارزش های انقلاب و پیام رسانی های انقلابی و ارزشی مرتبط بود مشارکت مستقیم داشتند. به علت انطباق دهه اول انقلاب اسلامی با دوران هشت ساله جنگ، هنر خوش نویسی در ترویج ارزش های دفاع مقدس و حفظ و حراست از مرزهای سرزمینی بار مضاعفی را به دوش کشید. زیرا هم به سهم خود به حفظ شور و هیجان انقلابی باید اهتمام می کرد و هم این که ارزش های نهفته در مقابله با دشمن بعثی را به زبان هنر آشکار می ساخت. در این روند خوش نویسی یار و همکار خود را در آیینه شعر به عنوان بهترین زبان برگزید. به طوری که خط، در طول دفاع مقدس مهم ترین بازوی شعر حماسی و انقلابی به شمار می آمد.

           

همراهی و همدوشی هنر خوش نویسی با انقلاب اسلامی یک همراهی مردمی، همگانی و آمیختگی ذاتی و طبیعی بوده که تاکنون نیز تداوم یافته و در قالب ارزش های دینی به تولیدات هنری خود ادامه داده است. باید یادآور شد حجم قابل توجه تبلیغات جنگ آن هم به صورت کاربردی، خط به روش خوش نویسان گمنام و کم آوازه بوده و در این حرکت ارزشی سهم آن ها از خوش نویسان مطرح بیشتر بوده است.
در دوره هنری دهه اول انقلاب اسلامی، خوش نویسی پرنمودترین هنر به شمار می آید. مصداق آن انعکاس پیام ها و ارزش های انقلاب و دفاع مقدس در قالب دیوار نوشته ها و پلاکاردهایی که بر آن ها شعارهای انقلاب و دفاع مقدس نگاشته شده است و در متن اجتماعات مردمی حضور بارز دارد. همچنین پوسترهای انقلابی بر پایه خط و نقاشی خط و برپایی اولین نمایشگاه هنری بعد از انقلاب توسط مرحوم رضا مافی با موضوع خط و نقاشی خط در خرداد 58 از دیگر مصادیق آن به شمار می رود.
خوش نویسان در دهه دوم انقلاب اسلامی جانبازان و شهیدان سرافراز جنگ را در آثار خود به نیکی یاد می کنند. از جمله نگارش اشعاری که در مورد جانبازان و ایثارگران سروده شده و همچنین نگارش وصیت نامه شهدا که برای هنرمند خوش نویس نوعی ادای دین به  حساب می آمده است. در این دوره انعکاس پیام های دینی و مذهبی و معارف اسلامی در قالب قطعات خوش نویسی از طریق کتاب ها، نمایشگاه ها، و موزه ها را شاهد هستیم.
دوره سوم هنری که سال های دهه 80 تا امروز را شامل می شود و شامل زنده نویسی، جمع نویسی، قرآن نویسی، کتابت نهج البلاغه، زیارت عاشورا و شکل گیری جشنواره های بین المللی هم به صورت مستقل و هم در حاشیه نمایشگاه های سالانه قرآن کریم است. مضامین ارزشی، دینی مذهبی در قالب های سیاه مشق انتزاعی و نقاشی خط، عمده آثار این دوره را تشکیل داده و با فاصله گرفتن از سال های جنگ و انقلاب، مضامین انقلابی و دفاع مقدس، در فضاهای یادمانی و مناسبت ها جان تازه ای می گیرند.
هنر خوش نویسی به خاطر نزدیکی تام و تمام با هنر دینی و در حقیقت به عنوان زبان مکتوب هنر دینی، در دوران قبل از انقلاب نیز سرشار از پیام های اخلاقی و انسانی مبتنی بر معارف دینی و قرآن بوده است؛ تمایز هنر خوش نویسی بعد از انقلاب، افزوده شدن هنر مقاومت به عنوان ویژگی اصلی آن است. در این دوره هنر خوش نویسی و هنر نقاشی خط به خوبی رنگ و بوی فضای انقلابی را به خود گرفتند و با انجام وظیفه و نیاز اقتضایی زمان، گوشه ای از هنر انقلابی را متعهدانه نمایندگی کردند.
حوزه هنری در طول سال های فعالیت خود و در تمامی دوره هایی که این هنر اصیل ایرانی در جریان هنر انقلاب اسلامی نقش ایفا می کرده، حضور پر رنگی داشته است. به همین دلیل است که هنوز می توان جلوه های اهمیت به این هنر اصیل را در کارگاه هنرهای تجسمی حوزه هنری به خوبی مشاهده کرد