معجزه بهار و نغمه های شکوفایی

به گزارش پایگاه خبری حوزه هنری ، در یادداشت هوشنگ جاوید آمده است :

درایران آمدن نوروز در چهار پایه از مراسم و آداب که همواره به دسته ها و شاحه های مختلف تقسیم می شوند شکل می یابد که عبارتند از : نخست : نوروز و پاکیزگی ، دو دیگر : نوروز و نواری ، سه دیگر : نوروز و تکاپو و تندرستی ، چهارم : نوروز و محکم ترشدن حلقه وابستگی و پیوستگی ها .

این چهار پایه ، آیین نوروز را شکل می دهد ، در یک گردش فلکی ، آیین نوروز برای ایرانیان سه تغییر رویه در نوع زندگی و کارگرد پدید می آورد.

الف : پیشباز رفتن نوروز ، ب: آداب ویژه زندگی در نوروز ، ج : نوروز داری

در این تغییر رویه ها ، ماجرا گونه هایی تحت عنوان آیین های نمایشی به طور "زمانی – فصلی" صورت می گرفت که همگی جای پژوهش ، ثبت و گرد آوری داشت  و دارد . آیین هایی چون حکومت زنان ( مرد گیران ) ، انتقاد به صورت آیین نمایشی به نحوه حکومت در شاخه های قضایی و سیاسی ( میر نوروزی) ، رهایی از قوانین کیشی و دینی برای یک روز در سال مانند ( روز دروغ گفتن ) ، جشن گرفتن برای ارتباط با ارواح رفتگان ( جشن مردگان و...) ، روز نابر و پرهیز ( روز ششم فروردین که روز زادن زرتشت است ) ، پردازش آیین احترام ( هفت سلام ) احترام به زادن و یا رفتن و یا پیوند ( سلام اول یا نوروز اول ) ، چشم روشنی دادن به نونهالی که تازه به دنیا می امد ( نوروز پایی ) ، تعاون در انجام کارهای رفت و روب و تمیز کاری خانه ها وو نوسازی ها ( همیاری) نوروز نامه خوانی ، شال اندازی و کلاه اندازی ، بازی ها و رقص های نوروزی ، نام گذاردن کودک در نوروز ، جشن گاه گیر نوروزی ( عید گاه ) ، پختن نان نوروزی ، شیرینی نوروزی ، شیرینی نوروزی ، شربت نوروزی ، سمنو پزان ، رخت بران نوروزی و...

در گروه الف آیین ها : یعنی پیشباز نوروز رفتن و در گروه ب آیین ها : یعنی نوروز داری موسیقی و آوازهای موسیقایی ویژه ای توسط هنرمندان و نمایشگران و آیین ورزان ایرانی شکل می یافت که مجریان ویژه ای نی زداشت ، چونان :

خرس بازان ، بوزینه رقصانان ( لوتی فتری ها ) ، حاجی فیروز ها ، عمو نورز ها ، نوروز خوانان، کوسه ها ، سایاها ، آهو بازها ، توره ها ، آتش بازها ، سیماچه بازها ، شعبده بازان که همگی در صنف راویان بساط انداز جای می گیرند و هرکدام حاصل یک باور داشت قومی قبیله ای و در سه دسته تقسیم می شوند : بخشی ها ، عاشیق ها، کولیان

واز آنجا که هیچ آیینی بدون موسیقی و حرکت امکان انجام کمتر دارد و یا ندارد ، پس به این ترانه ها و موسیقی آنها باید توجه داشت .

ترانه های یاز فصلی در موسیقی ترکمن ، بیا گل بچینیم در موسیقی خراسان ، تبریک نوروز در موسیقی اذربایجان ، گلدی بهار در موسیقی ملایر ، ترانه سال نو در موسیقی کردستان ، ترانه نوروز و بهار در موسیقی مازندران ، ترانه گل و بهار در موسیقی کردستان ، ترانه سال نو در موسیقی بختیار ی ، ترانه پارسال بهارگه در موسیقی جنوب کرمان  از جمله ترانه هایی است که نگرش و باورهای اقوام و طوایف ایرانی را به مساله نوروز به خوبی بازگو می کند و در مجموعه نوروز و بهار ایرانی آن را آورده ام .

از موسیقی های آیینی که در این مجموعه آورده شده در آیین پیشباز نوروز و بهار رفتن و مژده دادن آمدن نوروز به نوروز خوانی بهشهر در مازندران ، ترانه های آیینی رایچری ( آهو گردانی ) منطقه دیلمان گیلان ، ترانه آیینی کوسه گلین و شاخ زرین در منطقه کهگیلویه و بویر احمد ، ترانه آیین تکم گردانی آذربایجان شرقی و غربی ، نوروز خوانی اورامانی در موسیقی کردستان ، نوروز خوانی در موسیقی کردستان و نوروز خوانی منطقه خیج در استان سمنان و نوروز خوانی در کاشمر خراسان رضوی می توان اشاره داشت .

آنچه که در این بخش از موسیقی آیینی نوروز خوانی درایران مهم است و در این مجموعه به آن پرداختهام و نمونه ای از آن را ارائه کرده ام آواز مژده بخش سایاچی های آذربایجان است که روانشاد استاد علی میرزاخانی آن را به اجرا در آورده است . جشن سایا حلقه ای از یم سلسله مراسم موسمی است که جفت گیری گوسپندان نیز به آن مربوط می شود ، در کشورهای همسایه ایران به آن " کویون یوزی " می گویند ، در اغلب نواحی آسیای صغیر روز برگزاری سایا مصادف و مقارن با جشن اپی فانی ، عید ظهور است که در روز ششم ژانویه ا ز تقویم گریگوری است .

این مراسم در سه بخش انجام می شده و کما بیش در کشورهای همسایه برگزار می شود اما در کشورمان رنگ باخته و در برخی نقاط اط یاد رفته است ، سه بخش مهم این مراسم عبارت بود از عیدانه گیری ، اجرای نمایش عمومی ، صرف غذا که از آن شاید تنها همین یادگار آوایی ماند که نزدیک پانزده سال پیشتر با کمک استاد حسن اسکندری با اجرای روانشاد علی میرزاخانی ضبط کردم .

از دسته موسیقی مژده بخش و پیام اور سال تحویل و بهار دو اجرا از روانشادان استاد علی اکبر مهدی پور از شهر کرد و استاد آقاجان فیوج زاده و یک اجرای رقص دهل بلوچی از روانشاد موسی میر بندانی از جمله آثاری است که شاید دیگر نتوان آن ها را با این قدرت اجریی شنید .

امید که بتوانم در سال های آتی فرصتی پیدا کنم تا سه ساعت آوازهای ویژه بهار و نوروز راهم به جامعه ارئه کنم تا هم آیندگان از داشته های فرهنگی پیشینیان خود اگاه کردند و هم ماخذی شود برای دست اندرکاران موسیقی برای اندیشه به تولید برتر و شایسته و به روز آوری شده .

این رانیز باید ذکر کنم که این نخستین حرکت در جهت ارائه موسیقی نوروز و بهار ایرانی به طور جامع است که انجام یافت و در این راه بازهم مرکز موسیقی حوزه هنری یاور پژوهشی ام شد که بدینوسیله سپاسگذار همگان دست اندرکار این مجموعه هستم .