"موسیقی رمضان در ایران" ، تحقیقی ارزشمند درباره هنر سحرخوانی در ایران

کتاب "موسیقی رمضان در ایران" به بررسی و تحقیق در مورد نغمه های آشنا در خاطرات نه چندان دور ایرانیان می پردازد. آوازها و نغمه های سحرخوانان ، سالها زینت بخش شب های رمضان بوده و این شب ها را تبدیل به یکی از خاطره انگیزترین شب های سال کرده است. بخش بندی کتاب بسیار دقیق صورت گرفته و در هر بخش جزئیات مربوط به هر مراسم به دقت ذکر شده است.
هوشنگ جاوید در بخش اول این کتاب، ضمن بررسی آیین های مربوط به ماه رمضان از قبیل پیش خوانی رمضان، موسیقی رویت هلال ، آواها و نواهای بیداری و سحرخوانی، به بررسی تک تک این آیین ها در نقاط مختلف ایران می پردازد. یکی از نکات قابل تقدیر در این بخش از کتاب ، سازشناسی موسیقی رمضان در ایران است.
جاوید با تکیه بر تخصص خود در حوزه موسیقی، به بررسی سازهای کوبه ای، زخمه ای و بادی مورد استفاده سحرخوانان در شهرها و روستاهای مختلف ایران می پردازد. این امر باعث شده تا این کتاب مورد توجه اهالی موسیقی به خصوص دانشجویان و پژوهشگران موسیقی قرار گیرد. در بخش دیگری از کتاب، آوازهای ماه رمضان در بخش های مختلف ذکر شده است. در این بخش همچنین تصاویری از نوازندگان ، مداحان و سحرخوانان معروف هر شهر گنجانده شده است. از دیگر نکات قابل توجه در این کتاب ، ذکر اشعار مورد استفاده سحرخوانان در مناطق مختلف ایران است. همچنین در ادامه این کتاب آیین نقاره زنی در ماه رمضان مورد بررسی قرار گرفته است.
هوشنگ جاوید با استناد به منابع به جا مانده از تاریخ کهن ایران ریشه های نقاره زنی را مربوط به دوران پیش از اسلام می داند و معتقد است ایرانیان در اوقات خاص از جمله برآمدن آفتاب و هنگام جنگ، از سازهای کوبه ای مانند نقاره استفاده می کردند.
مصاحبه با سحرخوانان در نقاط مختلف ایران و بیان خاطراتشان، یکی از بخش هایی است که مطالعه آن برای خوانندگان خالی از لطف نیست. کتاب "موسیقی رمضان در ایران" ، تحقیقی ارزشمند است درباره هنر سحرخوانی در ایران؛ هنری که به واسطه ظهور رسانه های جمعی مانند رادیو و تلویزیون رو به فراموشی است. این کتاب که همراه یک لوح فشرده حاوی الحان موسیقی ماه رمضان ارائه شده است، مجموعه ای ارزشمند جهت ثبت خاطرات شب های رمضان در ایران است.
هوشنگ جاوید درباره این کتاب می گوید: در گذشته آواز در ماه مبارک رمضان، جانشین ترانه ها می شد. درواقع رمضان باعث می شد متن موضوعی آوازها تغییر کند و مضمون های ستایش و نیایش در آوازها مطرح می شود، همچون رمضانیه ها و... که با صدای بسیار زیبایی خوانده می شدند.ترانه ها و آواهای رمضانی امروز دیگر نمی توانند تاثیرگذاری گذشته را داشته باشند چرا که مناجات خوان ها و افرادی که در گذشته این کار را انجام می دانند به دنبال مسائل مالی نبودند و این کار را یک وظیفه دینی تلقی می کردند و حرف دل خود را بیان می کردند . بنابراین می توان گفت آن ارتباط در گذشته ، ارتباط معنوی بود و این ارتباط ، هنری است. امروز خواننده یا مناجات خوان بر مبنای احساس می خواند و این روند ارتباط عمیق با ذات باری تعالی ندارد. در گذشته کسی که خوانندگی می کرد، سحرگاه مردم را در تنهایی خود و با لطافت بیدار می کرد. این ارتباط زمین تا آسمان با این ارتباط مکانیکی که از طریق رادیو و تلوزیون به وجود می آید فرق دارد.