نباید هر کسی دست به قلم ترجمه بزند

به گزارش پایگاه خبری حوزه هنری، بتول مشکین فام، مترجم ادبیات عرب، گفت: ترجمه کتاب را به طور رسمی با کتابی از محمد رضا سرشار با عنوان "آنک آن یتیم نظر کرده" شروع کردم که این کتاب را از فارسی به عربی برگرداندم.
مشکین فام در پاسخ به این سوال که چقدر ادبیات ایران در جهان عرب ترجمه می شود، افزود: ترجمه کتاب های فارسی به عربی بسیار کم است. در واقع حرکت معکوسی در این زمینه داریم یعنی  ترجمه از فارسی به عربی ضعیف است. کسی که ترجمه می کند باید به زبان مقصد آشنایی کاملی داشته باشد تا ترجمه خوبی از زبان مبدا به مقصد صورت گیرد. متاسفانه در ترجمه به زبان عرب که زبان مقصد است ضعیف هستیم و خیلی ها جرات وارد شدن به این عرصه را نمی کنند.
وی بیان کرد: ادبیات عرب تشنه ادبیات معاصر ایران است. در کشورهای دیگر با حافظ و سعدی و ... آشنایی دارند اما از ادبیات معاصر ما در زمینه های قصه نویسی، نمایشنامه نویسی و ... به دلیل کمبود ترجمه این آثار، اطلاع چندانی ندارند. کشورهای عربی تمایل دارند که بدانند در ادبیات معاصر ما چه می گذرد.
این مدرس دانشگاه با بیان اینکه در ترجمه عوامل زیادی نقش دارند اذعان کرد: عوامل اقتصادی، اجتماعی، دینی و ... در ترجمه تاثیر گذارند. باید فکر کنیم کتابی را که برای ترجمه در نظر گرفته ایم  وقتی وارد جامعه می شود میزان تاثیر گذاری آن در فرهنگ ما چقدر است و اینکه چقدر خواننده خواهد داشت. از طرفی باید دید که آیا ترجمه آن به صرفه هست یا خیر.
مدرس ادبیات عرب دانشگاه الزهرا اظهار داشت: اگر مدرس دانشگاه بخواهد کتابی ترجمه کند در سیستم امتیازدهی دانشگاه، برای رمانی که سه سال ترجمه آن طول می کشد همان امتیازی را می گیرد که برای یک مقاله ای که 6 ماه زمان می برد. در حالی که این درست نیست و سبب می شود انگیزه ای برای ترجمه باقی نماند.
این مترجم در پاسخ به اینکه در ترجمه کتاب "آنک آن یتیم نظر کرده" چقدر به متن وفادار بودید گفت:
ترجمه رمان بسیار سخت است. برای من زبان مقصد و تاثیر گذاری متن بیشتر مهم بود. اولین بار متن اصلی را خودم ویراستاری کردم و بعد از تنظیم، به عربی ترجمه کردم. این کتاب شامل جملات بلند است در حالی که خواننده عرب به جملات کوتاه تمایل بیشتری دارد لذا من جملات را قطعه قطعه کردم تا خواننده عرب ارتباط بیشتری بگیرد. در نهایت این عمل عیبی برای متن نیست. مهم این است که متن به بهترین شکل ترجمه شود و به نظر من ترجمه این کتاب وفادار به متن است.
وی فعالیت های فرامرزی حوزه هنری را خوب دانست و بیان کرد: حوزه هنری در این زمینه زحمت کشیده است و برای چاپ کتاب قرارداد بست و این جز اولین کارهایی بود که در زمینه ترجمه شروع کردند. این کتاب در لبنان هم منتشر شد اما ناشر لبنان خیلی موفق عمل نکرد به دلیل اینکه کتاب های تاریخی محض چاپ می کند و تخصصی در زمینه رمان ندارد. به نظر من باید ناشری که تخصص آن در زمینه ادبیات است انتخاب شود.
 این مترجم از مجله "شیراز" به سردبیری موسی بیدج نام برد و افزود: بیدج با انتشار این مجله در دنیای عرب، توانسته است ادبیات معاصر ما را به جهان عرب معرفی کند و هم اکنون نیز کتاب هایی ترجمه شده است و آماده برای چاپ است.
مشکین فام با بیان اینکه باید اولویت ها در ترجمه مشخص شود تاکید کرد: ترجمه در دوره های مختلف تاریخ ایران صورت گرفته است اما مشکلی اساسی که هیچ وقت حل نشده، کنترل ترجمه است و نبود موسسه ای است تا نظارت علمی بر این مساله داشته باشد. باید اولویت های ترجمه مشخص شود. موسسه ای دولتی یا غیر دولتی بر این امر نظارت داشته باشد که متاسفانه جای چنین فضایی بسیار خالی است. نباید هر کسی دست به قلم ترجمه بزند.
رییس دانشکده ادبیات الزهرا در خصوص ترجمه های مختلف از یک کتاب اظهار کرد: باید جلسات نقدی با حضور مترجم و اساتید برپا شود تا ترجمه را مورد نقد و بررسی قرار دهند. اگر کتابی خوب ترجمه نشده باشد ارزش این را دارد که دوباره ترجمه شود. اما ترجمه قبلی باید به دقت ارزیابی شود که در این صورت ترجمه دیگری از آن به جاست اما اگر بدون اطلاع و نقد، ترجمه جدیدی صورت پذیرد بسیار خطاست.
وی در پایان گفت: در پژوهشگاه علوم اسلامی که من هم عضو شورای گروه عربی آن هستم مسئولیت بخش ترجمه آن با من است. 4 تا 6 کتاب را برای نقد دادیم و داوران به نقد آنها پرداختند تا بعد از نقد به صورت مقاله چاپ شوند با حضور مترجم و نویسنده نقد را عملیاتی کردیم و گفتگوی علمی و بسیار خوبی هم صورت گرفت.