"گل سرخ" نگاهی شاعرانه به تعزیه است

به گزارش پایگاه خبری حوزه هنری، در ابتدای ین نشست نقد و بررسی، محسن رنجبر – نویسنده و کارگردان، درباره تمهیدات اش برای تبدیل یک متن تعزیه به یک اثر نمایشی مدرن، گفت: سعی کردیم بر روی یک نسخه از تعزیه حضرت قاسم که وجود داشت یک دراماتوژی کنیم، و شکلی منحصر به فرد داشته باشد و به اصول و روح هنر ایرانی و شرقی در اجراهای تعزیه و نمایش ایرانی پایبند باشیم.

وی افزود: ما در این نمایش نه به دنبال یک شکل سنتی بودیم و نه یک شکل مدرن بلکه به دنبال پیوند دو اندیشه هنر نمایش غرب و شرق برای ترکیب آنها بودیم تا یک نمایش تلفیق یافته تولید شود.

در ادامه نشست محمد رضا رحیمی در پاسخ به سوال آشفته درباره اینکه آیا این اثر یک پرفورمنس است یا نه، پاسخ گفت: به عقیده من این اثر یک نمایش آتلیه ای است که در تمام دنیا برای برای احیا و نشر سنت ها استفاده می شود. در آشفته بازار فعلی تئاتر بسیار ناراحتم که که چرا از آثار ارزشی مانند این نمایش حمایت نمی شود.

رحیمی ادامه داد: سالنی که در آن حضور داریم و اثر نمایشی در آن اجرا رفت نه بلک باکس است و نه شکل قاب عکسی اما فرصت مناسب و خوبی برای اجرا است زیرا در این وضعیت بی اعتمادی به جوانان اتفاق خوبی افتاده است.

این مدرس دانشگاه درباره این شکل های اجرا، گفت: اما هنوز هم اینگونه تجربیات جای کار دارد تا شخصیت نگاری اتفاق بیفتد، باید این تکته را بدانیم که تعزیه یک درام نیست و شکل اجرایی خود را دارد. در این متن تضاد به شکل قایل قبولی وجود داردف یعنی ما شادی و غم، بزم و سور را در یک لحظه نمایش می دهد، در لحظه جشن ما یک کفن پوش داریم.

وی درباره ادبیت متن نمایشی نیز گفت: کارگردان در این اثر به ادبیت هم توجه داردو کل متن چیزی حدود 20 تا 25 خط از تعزیه اصلی است که به صورت اجرایی به نمایش در می آید و زنده می شود، حضور این اشعار آن هم در این شکل و شمایل کاملا منطبق با شیوه مورد اتخاذ کارگردان برای یک اجرای مدرن است.

رضا آشفته در میانه این نشست با طرح این مسئله که و با تکیه بر سخنان رحیمی درباره شکل سالن و وجود عناصر بزم و غم در کنار یکدیگر در این اثر نمایشی، گفت در این نمایش تماشاگر باید جزیی از آیین شود اما این اتفاق نمی افتد و نوعی فاصله ایجاد می شود وحس را درست منتقل نمی کند، نظر شما در باره این قضیه چیست.

رحیمی پاسخ داد: با پایه های سخنان شما موافقم اما باید به این نکته هم توجه کنیم، آیا گروه اجرایی تمایلی به همراهی و مشارکت تماشاگران دارد و قصد دارد در این راه قدمی بردارد، پاسخ به این سوالات خیر است.

وی ادامه داد: در اجرای این نمایش تصاویر مانند تیر و به سرعت رد می شوند و کارگردان می خواهد تصاویر را نشان دهد و اگر تماشاگر مشارکتی انجام دهد شاید کیفیت و حالت اجرا عوض شود و نیاز به مشارکت احساس نمی شود، اما باید این نکته را هم به کارگردان بگویم که اگر نمی خواهی تماشاگر را درگیر کنی نباید پایان نمایشت با حضور بازیگران و صدای سنج و کمی تهدید باشدف و باید عادی نمایش را تمام کنید.

رحیمی با اشاره به ابتدای نمایش نیز گفت: ما در ایتدای نمایش با یک پند روبرو می شویم که ای تماشاگر غافل در آخر زندگی تو به خاک گور می روی پس آگاه باش، مانند اول روایت های تعزیه یا نقالی استف حتی این روند در روایت هزار و یک شب هم قابل مشاهده است،به این ترتیب تماشاگر را جدا می کند و به او تصاویر را نشان می دهد.

محسن رنجبر در پاسخ به تاکید آشفته بر ادغام یک تماشاگر در یک مجلس سنتی و وجود یک دیوار چهارم میان اجراگران و تماشاگران، گفت: من به شخصه قبول دارم که بخشی از آئین های نمایش شرقی در ساخت این اثر دخالت دارد اما ما تعزیه اجرا نمی کنیم که تماشاگر بخواهد درگیر شود یا نشود، ما تمرکز خود را بر روی تصویر سازی و فضا سازی گذاشته بودیمف دخالت و مشارکت تماشاگر خود یک پروسه جداگانه، طولانی و سخت است، و پایه یک اثر از ابتدای شکل گیری باید بر همکاری با تماشاگر باشد تا بتوان مشارکت آنها را خواستار شد.

وی افزود: در اجرایی دیگری که در ماه رمضان نبود ما به تماشاگران شربت نیز برای آشامیدن دادیم اما در این سالن به لحاظ نوع ساختمان و صندلی ها و ماه رمضاننمی شود و ما کمی با سختی برای اجرای این ترفند روبرو بودیم.

رنجبر درباره اجرا نیز گفت: در ارجای این اثر تلاش شده است تا با جایگزینی تصویر به جای ابیات استفاده شود و بخشی از ابیات را حذف کنیم ، و به جای صدای اشعار ما تصاویری شاعرانه در نمایش مشاهده کنیم.

رحیمی در ادامه و با تکیه بر سخنان رنجبر افزود: زمانی که دست به حذف بخشی از اشعار می زنی، باید از بخش های دیگر سالن خود نیز استفاده کنی، پس باید همانطور که گفتم مسئله سنج زدن آخر را نیز حذف کنی، زیرا ناگهان در پایان اجرا بر خلاف تمهید اولیه قصد برقراری ارتباط را در پایان نمایش داری که مناسب نیست.

رحیمی با اشاره به نکات مهم و مثبت اجرایی نمایش گفت: تو به عنوان کارگردان اثر حرکات را کند کردی و سرعت اجرایی که در ذات تعزیه و سرعت زبان آن است را گرفته ای، همچنین با استفاده از خطوط مستقیم و آرام، عمق و نگاه ویژه ای به نمایش خود افزوده ای که جای قدردانی دارد، اما باید بگویم جای مهارت در بازیگران تو خالی است، در کِل کشیدن، آواها، تصویرها کمی ضعف دیده می شود، کار تو نیاز به موسیقی دارد، شما یک کار به شدت ایرانی را اجرا می کنید اما نیاز به تمرینات بهتری برای اجرایی بهتر دارید.

در پایان این نشست رحیمی در پاسخ به پرسش آشفته درباره اینکه اگر این اثر یک پرفرمنس است، آیا باید بازیگر بدانیم یا اجراگر، پاسخ داد: مقصود از اجراگر حد واسط ربط دهنده سالن با متن و حتی تماشگر شرکت کننده است و زمانی که تماشاگر مشارکت نمی کند پس اجراگر نداریم، اما این اجرا خصوصیات یک پرفورمنس را دارد چون زمانی بازیگران از شرایط صِرف بازیگری عدول می کنند و بیشتر تصویر به چشم می آید تا بازی بازیگران نمایش، فراموش نکنیم که این اثر تصاویر محسن رنجبر از تعزیه است نه خود تعزیه ، این اثر نمایشی پر از ترکیب بندی است که به طور ناخودآگاه بازیگر را به سمت اجراگری هدایت می کند. در پایان باید بگویم که این حمایت حوزه هنری از جوانان هنرمند جای تقدیر و تشکر دارد.