جغرافیای طبیعی استان کرمان

استان کرمان با مساحت 185675 کیلومتر مربع در جبهه جنوب شرقی کشور قرار دارد و پهناورترین استان کشور محسوب می شود. منطقه کرمان یکی از نقاط عمده کشور است که سابقه اسکان و زندگی در آن به هزاران سال قبل و همزمان با مهاجرت نخستین اقوام آریایی به ایران باز می گردد.
در متون تاریخی یونان که از آریاییها و سلاطین هخامنشی آنان سخن به میان رفته است از کرامان و سکران و سیستان به عنوان ساپراپ ها و ایالات شرقی ایران نام برده شده است. در دوره هخامنشیان جاده شاهی و راه ابریشم از استخر و شهر پارسه ( پرسپولیس ) به یزد و کرمان و سیستان ادامه داشت و تا هندوستان کشیده می شد.
اسکندر مقدونی در سفر به شرق در کرمان توقف چند روزه داشت. می توان با اطمینان و بر مبنای گزارشات تاریخی گفت که سابقه سکونت و شهرنشینی در منطقه کرمان به چندین هزار سال قبل بر می گردد و این منطقه در کناره کویر مرکزی فلات ایران، همواره پایگاه امن و استراحتگاه مناسبی برای مسافران به سوی شرق بوده است.
در دوره معاصر در نخستین تقسیمات کشوری که برای ایران، در دوران قاجاریه و آغاز مشروطیت انجام شد، کرمان و فارس به همراه هرمزگان یک ایالت شناخته می شد.
بر اساس تقسیمات کشوری استان کرمان شامل شهرستان، بخش و دهستان است. شهرستانهای استان عبارتند از : بافت، بردسیر، بم، جیرفت، رفسنجان، راور، زرند، سیرجان، شهربابک، کرمان وکهنوج، مرکز استان نیز شهر کرمان می باشد.

اقلیم استان کرمان
از نقطه نظر تقسیم بندیها جزء اقلیم خشک بیابانی گرم محسوب گردیده است. از دیدگاه اقلیم شناسی، خشکی متأثر از دو عنصر است : یکی میزان بارندگی که متفاوت است و اشکال خاصی دارد و دیگری تبخیر و تعرق که به واسطه عناصر وابسته بهم ( حرارت، باد و غیره ) ایجاد شده است.
بطور کلی سه نوع اقلیم خاص در مناطق مختلف این استان حاکم است:
1. آب و هوای بیابانی خیلی گرم و خشک
2. آب و هوای بیابانی گرم و خشک
3. آب و هوای معتدل
به این ترتیب آب و هوای این استان به علت وسعت منطقه، وجود پستی و بلندیها و شرایط خاص اقلیمی در نواحی مختلف کاملاً متفاوت است. گفتیم خشکی شدید بر اغلب نقاط این استان حاکم می باشد و هوای خنک، تشعشعات خورشیدی را به طور ضعیفی تصفیه می کند به نحوی که اولاً تغییر درجه حرارت خاک کاملاً مشخص می باشد و ثانیاً تغییرات درجه حرارت هوا بسیار شدید است به طوری که بین فصول سرد و گرم و حتی در شب و روز دمای هوا اختلاف شدیدی را نشان می دهد و این موجب جا به جا شدن هوا از نقاط بلند کوهستانی به طرف نقاط پست ، و ایجاد جریانهای نامنظم همراه با درجه حرارت متغیر و گرد و غبار می شود. به هر حال بین حداکثر و حداقل درجه حرارت این استان اختلاف زیادی وجود دارد.
این استان مانند اغلب نواحی خشک، در مجموع باران کمی دریافت می کند. ریرش نزولات جوی از آبان ماه شروع می شود و تا اردیبهشت سال بعد ادامه دارد که در این میان بیشترین میزان آن از دی ماه تا اردیبهشت می باشد. میانگین این بارندگی سالیانه حدود 185 میلی متر است.
استان کرمان از آنجایی که جزء مناطق گرم و خشک به شمار می آید طبیعتاً نمی تواند از مراتع طبیعی زیادی برخوردار باشد. در گذشته کلیه مراتع استان کرمان مورد استفاده دام بوده است. با توجه به این که ضوابط صحیحی جهت چرای دام وجود نداشت بتدریج در معرض چرای بی رویه قرار می گرفت که نتیجه آن فرسایش بادی و آبی بود.
به واسطه شرایط جغرافیایی منطقه آبادیها اکثراً در دره ها، ارتفاعات و نقاط مرتفع واقع شده است مانند رفسنجان ،سیرجان، بم، کرمان، بافت و جیرفت که دارای آب و هوای معتدل و سرد هستند و مرکز فعالیتهای کشاورزی ناحیه می باشند. عامل جغرافیایی که در آبادانی این حوزه ها موثر است همانا امکان ایجاد قنوات بر اثر وجود آبهای زیرزمینی می باشد. چنانچه در حوزه رفسنجان چندین رشته قنات تا طول 50 کیلو متری وجود دارد که به سوی شهر و حومه رفسنجان جریان دارد.
مهم ترین مسأله ای که موجب نارسایی کشت و برداشت در استان کرمان شده همین مسأله کمبود آب از طرفی و خشکی هوا از طرف دیگر می باشد. محصولات عمده این استان، غلات، پنبه، زیره، مرکبات، خرما و اقسام میوه است.

بادها
بادهای منطقه جنوب شرقی ایران از بادهای اصلی موجود در منطقه به وجود می آیند و مهمترین آنها عبارتند از : باد هرات ، باد سام، باد سرخ، باد ناشی «باد شمال شرقی»
دوری از دریا و وزش بادهای گرم و خشک از کویر باعث کمی بارندگی می گردد. به علت وزش این بادها و جریان ریگها به سمت مزارع، خسارت فراوان به کشاورزی وارد می آید.
به طور کلی بادهای کرمان در فصول مختلف عبارتند از :
باد شمال : باد سردی است که در زمستان می وزد و همراه با باران است.
باد غربی : بادی طوفانی است و همراه با شن و رگبار در زمستان تا آخر اردیبهشت می وزد.
باد شرقی : بیشتر در زمستان می وزد گرم و بدون رطوبت است.
باد جنوبی : باد گرمی است که در تابستان می وزد و همراه با گرد و غبار است.
بیشترین میزان باد مربوط به فصل بهار و پس از آن مربوط به تابستان است و بادهای بسیار شدید با سرعت زیاد در دو فصل بهار و تابستان می وزد، جهت حاکم و غالب این بادها از جنوب غرب به طرف شمال شرق و مشرق می باشد.
انواع بادهای منطقه و تعداد روزهای وزش در سال
اندازه گیری منظم سرعت و جهت باد در ایستگاهها سینوپتیک استان کرمان انجام می گیرد که عموماً مجهز به ثبات هستند. داده های ایستگاههای کلیماتولوژی قابل استحصال نیست و یا اندازه گیری در این ایستگاهها به عمل نیامده است.
اندازه گیری سرعت و جهت باد در این ایستگاههای سینوپتیک در ده متری سطح زمین انجام می شود و از این رو داده ها معرف جریانات سطح می باشد.
ایستگاههای سینوپتیک استان تا 1365 در 2 منطقه کرمان و بم بوده و عدم وجود ایستگاه در سایر مناطق استان مانع از این است که بتوان نقشه دقیق حرکات هوا را در منطقه ترسیم نمود.
توده های هوا و جریانات نیواری
محرکهای اصلی جریانات عمومی هوا در روی فلات ایران و در مقیاس بزرگ مراکز کم فشار و پرفشاری هستند که در فصول مختلف سال بر روی سطوح وسیع جغرافیایی محیط بر فلات و یا در داخل آن تشکیل می گردند. عبور توده های هوا در منطقه کرمان ناشی از تأثیر همین مراکز است.
سرعت بادها
به طور کلی سرعت متوسط باد در مناطق سبزواران 9/4 گره، در بم 8/6 گره و در کرمان 4/7 گره می باشد. در بم میانگین ماهانه سرعت باد از 4/5 گره در آذر ماه تا 3/8 گره تا تیر ماه متغیر است. حدود تغییرات برای گرمای 9/4 تا 3/9 _ برای سبزواران _ بین 4 تا 1/6 گره می باشد.

پستی و بلندیهای استان کرمان

استان کرمان در محل تلاقی رشته کوههای مرتفع زاگرس و مرکزی و مناطق پست کویری در جنوب شرقی کویر مرکزی بزرگ ایران به طول تقریباً 160 کیلو متر واقع شده است و عرض این کویر ، کرمان را از سیستان جدا می کند. این تلاقی استثنائی بین بلندی و پستی، ناحیه کوهستانی و کویری ، گرما و سرما ، ویژگیهای محیطی کم نظیر و اوضاع طبیعی خاصی را به وجود آورده است که در کمتر منطقه ای از فلات ایران می توان مشاهده کرد.
امتداد سلسله جبال زاگرس و کوههای مرکزی ، استان پهناور کرمان را به دو بخش متمایز ، خشک کویری و معتدل کوهپایه ای تفکیک نموده است ، که در تلاقی با یکدیگر از لحاظ اقلیمی سه منطقه کویری ، حاشیه کویری و کوهستانی را شکل داده اند به همین علت کرمان از معدود مناطقی است که دارای چهره های گوناگون محیطی و طبیعی می باشد، و به علت وسعت منطقه و وجود پستی و بلندیها و شرایط خاص اقلیمی، آب و هوای آن در نواحی مختلف متفاوت است.
کوهها
رشته کوههای سلسله جبال بارز زاگرس که به طور کلی در سه رشته عمده به شرح زیر از شمال غربی به جنوب شرقی کشیده شده است و دشتهای وسیع استان را از یکدیگر جدا می سازد :
1. رشته کوههایی که از منطقه زرند در حاشیه کویر لوت به سمت کرمان، شهداد و بم ادامه دارد که بزرگترین حائل بین مناطق کویر با سایر نقاط استان است. بلندترین ارتفاعات این سلسله عبارتند از :کوه کوهبنان با ارتفاع 3658 متر و کوه سمیلک به ارتفاع 3142 متر و کوه پلوار به ارتفاع 4233 متر از سطح دریا.
2. رشته کوههایی که از شمال غرب به جنوب شرقی منطقه کشیده شده و رفسنجان را از منطقه شهر بابک و هرات و مروست جدا می سازد و بلندترین ارتفاعات آن کوه مدورا به ارتفاع 3600 متر و کوه شهربابک به ارتفاع 3472 متر از سطح دریا می باشد.
3. رشته کوههای جنوبی کرمان از مناطق جنوبی رفسنجان شروع شده و به طرف جنوب شرقی کشیده می شود و مناطق کرمان ، سیرجان ، بافت و جیرفت را شامل می شود. ارتفاعات مهم رشته کوههای جنوبی عبارتند از :
کوه جوپار، کوه پنج، کوه چهل تن، کوه لاله زار، کوه بیدخان، کوه هزار، کوه بحر آسمان، سلسله جبال بارز و در قسمت جنوبی شهرستان جیرفت کوههای بشاگرد قرار دارند که این منطقه را از استان هرمزگان جدا می نمایند.
خاک
از انواع خاکهایی که معمولاً دشتها و دره های استان را می پوشاند به غیر از خاکهای هیدرو مورفی دشتها و دره های کرمان ، می توان خاکهای رسوبی ، تپه های ماسه ای ، خاکهای فلاتی، خاکهای کوهستانی و ..... را نام برد. بیشتر اراضی استان را این نوع خاکها پوشانده است. به طور کلی خاکهای منطقه کرمان را در سه قسمت می توان بررسی کرد :
1- تپه های شنی
وزش بادهای متغیر در کرمان موجب تشکیل تپه های شنی می گرددکه خود مشکلی را از نظر تثبیت شنهای روان به وجود آورده است تپه های شنی قسمت اعظم جنوب منطقه کرمان را شامل می شود. این تپه ها عامل اصلی جلوگیری از توسعه کشاورزی و عدم ایجاد و گسترش سکونت گاههای انسانی در ناحیه جنوب به شمار می آیند. در بعضی نقاط بین تپه های شنی، خاکهای بدون پوشش گیاهی وجود دارد که بافت آن رس و لیمون و لیمون شنی می باشد.
استان کرمان به علت دارا بودن نواحی کویری وسیع و آب و هوای خشک بیابانی ، به شدت در معرض تهدید بیابانی شدن قرار دارد و در صورت ادامه بهره برداری بیش از حد ظرفیت مراتع طولی نمی کشد که خاک در معرض فرسایش و نابودی قرار خواهد گرفت. بدین جهت مسأله حفاظت و تثبیت شنهای روان در این استان حائز اهمیت فراوان و در زمره ضروری ترین کار قرار دارد.
2- تپه های بین ناحیه کوهستانی و ناحیه تپه های شنی
این قسمت به تدریج از ناحیه کوهستانی به طرف تپه های شنی تغییر بافت می دهد ولی به طور کلی تحت تأثیر رسوبات کوهستانی جنوب ، شرق و شمال غربی منطقه است.
خاکهای آبرفتی این منطقه اکثراً دارای قلوه سنگهایی می باشند. خاکهای دشتی آبرفتی منطقه شمال غربی کرمان دارای شیب کلی صفر تا دو درصد و بدون پستی و بلندی و کاملاً مسطح است و از نظر زهکشی دارای زهکشی طبیعی مناسب است. به طور کلی خاکهای دشت کرمان دارای بافت شن و لیمون است و میزان رس آن بین 30 تا 20 درصد متغیر است.
در اکثر نقاط دشت کرمان در قسمت سطح الرض میزان رس زیاد است و مقدار نمک و کلسیم بیش از اندازه است. خاک در این قسمت کاملاً سله می بندد و امکان رشد نباتات کم می شود.
3- منطقه کوهستانی
رشته کوهها دارای خاک کم عمق بوده از آنها درست بهره برداری نمی شود. رشته کوههای جنوب شرقی دارای سنگ مادر آذرین می باشد و خاک آن بر اثر چرای مفرط کاملاً فشرده شده و فرسایش پیدا کرده است. کوههای شمال غربی دارای پوشش گیاهی بیشتری است و خاک آن نیز عمق بیشتری دارد، سنگ ها در این قسمت آهکی است و بافت خاک عموماً لیمون شنی است.
رطوبت و تبخیر
در هر مکان خشکی خواه در ایران یا جهان، هر چه از دریاها دور شویم، از میزان رطوبت هوا کاسته می شود. به غیر از مناطق خشکی که از کنار آنها جریان سردی عبور می کند، رطوبت هوا در نواحی خشک بسیار کم است. در این نواحی عموماً رطوبت نسبی هوا پایین تر از 60 % است. میزان تبخیر سالیانه حدود 2800 میلی متر است که در مقایسه با مقدار باران بسیار زیاد است.
میزان تبخیر در فصل تابستان به 1400 میلی متر می رسد که حداکثر این مقدار تبخیر در تیر و مرداد ماه صورت می گیرد.
هوای کرمان اکثراً آفتابی است. بیشترین ساعات آفتابی سالیانه کرمان در ماه مرداد می باشد.
منابع آب استان
از مجموع پتانسیل آب استان که حدود 8/5 میلیارد متر مکعب (8/1 میلیارد سطحی و 4 میلیارد زیرزمینی) تخمین زده می شود در حال حاضر حدود 6/4 میلیارد متر مکعب بهره برداری و به مصرف کشاورزی می رسد(620 میلیون متر مکعب سطحی و 4 میلیارد متر مکعب زیرزمینی).
استان کرمان با متوسط 140 میلیمتر بارندگی و متوسط 1500 میلیمتر تبخیر سالیانه و 6478 حلقه چاه عمیق و 7112 حلقه چاه نیمه عمیق و 1905 رشته قنات و 300 دهانه چشمه و 21 رودخانه دائمی یکی از بزرگترین و پهناورترین استانهای کشور می باشد. لیکن بدون تردید یکی از فقیرترین استانهای ایران از نظر منابع آبهای سطحی و زیرزمینی محسوب می گردد، که نه تنها بار ارتزاق نسبی سکنه خود را به دوش می کشد بلکه هر ساله به میزان قابل توجهی نیز محصولات ارزنده کشاورزی به سراسر کشور صادر می نماید و حتی محصولات پسته و خرمای این استان خود یکی از منابع غیر نفتی جذب ارز از خارج از کشور بوده و می باشد.
منابع آب زیر زمینی نقش اصلی را در تأمین آب کشاورزی استان دارد. استان کرمان دارای رودخانه های متعدد است که بعضی از آنها دائمی و تعدادی نیز فصلی می باشد. به طور کلی همان گونه که گفته شد این استان به علت فقدان بارندگی کافی از نظر آبهای سطحی فقیر بوده و اکثر رودخانه های موجود فصلی می باشد که در فصول بارندگی جریان داشته و بقیه ایام سال خشک می باشد.
رودخانه های دائمی استان
1- هلیل رود
مهم ترین رود دائمی استان می باشد، که از کوههای بافت سرچشمه گرفته و پس از مشروب ساختن اراضی واقع در مسیر خود به باتلاق جازموریان می ریزد و حوزه آبریز این رودخانه بین امتداد زاگرس و امتداد هیمالیا در پاکستان می باشد و مساحت آن در حدود 8275 کیلومتر مربع است که شامل مناطق رابر ، سلطانی ، بحر آسمان ، نراب ، میانده و عباس آباد ، چهارچاهی وجازموریان می باشد.
2- رودخانه هفت کوسک
این رودخانه در منطقه باغین واقع گردیده است و از ارتفاعات کوه هزار سرچشمه می گیرد و پس از گذشتن از مناطق شیرک ، حاجی آباد ، چهار طاق ، ده تازیان (قریه العرب) بالاخره به دشت باغین کرمان منتهی می گردد، مساحت حوزه آبریز آن حدود5252 کیلومتر مربع است.
3- رودخانه چاری
این رودخانه از ارتفاعات هزار سرچشمه گرفته و در محل قریه العرب به رودخانه هفت کوسک می پیوندد و مساحت حوزه آبریز این رودخانه حدود 1210 کیلومتر مربع است.
4- رودخانه آب بخشاء
رودخانه آب بخشاء از ارتفاعات لاله زار سر چشمه گرفته و پس از مشروب ساختن مناطق لاله زار، جعفرآباد، ترشاب، بردسیر، کمال آباد و خالق آباد به دشت کبوترخان رفسنجان منتهی می گردد مساحت حوزه آبریز این رودخانه حدود 1305 کیلومتر مربع است.
5- رودخانه شور رفسنجان
رودخانه شور رفسنجان سرچشمه آن از ارتفاعات معدن مس سرچشمه است و پس از مشروب ساختن مناطق جواهریان، مرادآباد، نوش آباد و کشکوئیه به کویر رفسنجان منتهی می گردد. مساحت حوزه آبریز این رودخانه حدود 640 کیلومتر مربع است.
6- رودخانه سلطانی
6- رودخانه سلطانی
رودخانه سلطانی بافت که از کوههای گوغر و سلطانی بافت سرچشمه گرفته، علاوه بر تأمین آب شهر بافت اراضی مزروعی چند روستای حومه را نیز مشروب می نماید.
به جز رودخانه های فوق که همگی دائمی هستند و تقریباً در تمام طول سال آبدهی دارند، رودخانه های دائمی دیگری هم وجود دارد مانند رودخانه راور در راور و رودخانه طرز که از سلسله جبال بارز سرچشمه می گیرد و در محدوده رود آب جریان دارد.

رودخانه های فصلی استان
1-رودخانه شور جیرفت
2-رودخانه تهرود
3-رودخانه های کوچک آب بخش و ماهونک بردسیر
4-رودخانه خبر
5-رودخانه تنگوئیه


سیلابها
سیلابهای این منطقه که بیشتر به صورت بهاره بوده و پس از هر بارندگی از مناطق پای کوهی جریان می یابند به علت نفوذپذیری بیش از حد آبرفتها قسمت عمده آن نفوذ نموده ومقداری نیز به علت شیب زیاد و در نتیجه سرعت زیاد جریان یافته و علاوه بر ایجاد صدمات و خرابیهایی در برخی مناطق از دسترس خارج شده و به کویر می ریزد به طوریکه در سالهای 1359 و نیز 1365 سیلابهای مخربی جاری شده و صدمات فراوانی به مزارع ، قنوات و چشمه ها وارد آورد. مکانهایی که در نزدیکی باغات واقع باشند به وسیله سیل برگردانهای کوچک خاکی ، آن را منحرف نموده و به مصرف آبیاری باغات می رسانند.
حوزه های آبریز
حوزه های آبریز استان در حوزه های جنوب شرقی قرار دارند که این حوزه های آبریز عبارتند از :
1- حوزه های آبریز ابرقو و سیرجان
این حوزه در جنوب و مرکز کشور و در حد فاصل بخش انتهایی ارتفاعات زاگرس و رشته کوههای مرکزی ایران قرار گرفته است ، در این حوزه کلیه رودخانه ها و مسیلها به سمت کویرهای سیرجان، قواوئیه و ابرقو جریان می یابند. مناطق سیرجان ، شهربابک ، خاتون آباد ، هرات و مروست استان کرمان در این حوزه قرار دارند .
این حوزه آبریز محدودة کم و بیش مسطحی است که در امتداد شمال غرب و جنوب شرقی گسترش یافته و شمال و جنوب آن به وسیله دشتها و کوههای مرکزی ایران و منتهی الیه دامنه های شمالی زاگرس جنوبی احاطه شده است.
2- حوزه آبریز کویر در انجیر
این حوزه از سمت شمال به حوزه آبریز ریگ زرین ، از سمت جنوب به حوزه آبریز دشت لوت ، از سمت جنوب به حوزه آبریز جازموریان ، و از سمت غرب به حوزه آبریز ابرقو ، سیرجان وکویر سیاه محدود است.
حوزه آبریز در انجیر در محدوده استانهای کرمان و یزد قرار گرفته است و ناحیه نسبتاًمرتفع فلات مرکزی ایران می باشد. رفسنجان ، نوق ، کرمان و زرند را در بر می گیرد و کویر در انجیر در شمال غربی آن قرار گرفته است.
3- حوزه آبریز لوت
حوزه آبریز لوت در شرق قرار داشته و از سمت شمال به حوزه های آبریز دشت کویر، کالشور و نمک زار خواف و از سمت شرق به حوزه های آبریز هیرمند و شکیل و از سمت جنوب به حوزه آبریز جازموریان و ازسمت غرب به حوزه های آبریز در انجیرو ریگ زرین محدود است.
زیر حوزه مسیرهای حاشیه شرقی، درجنوب شرقی حوزه آبریز دشت لوت قراردارد که وسعت بسیار کوچکی از شهرستان بم از استان کرمان را می پوشاند و بقیه مساحت آن در استان سیستان و بلوچستان واقع شده است.
4- حوزه آبریز جازموریان
حوزه آبریز جازموریان در جنوب شرقی ایران و محدود به رشته کوههای بزمان ، جبال بارز، هزار و لاله زار و ارتفاغات حد فاصل آنها می باشد. رشته کوههای بشاگرد نیز حد جنوبی حوزه را تشکیل داده است . کلیه رودخانه ها و مسیلها در این حوزه به سمت هامون جازموریان جریان می یابد.
حوزه آ بریز جازموریان غیر از قسمت کوچکی از جنوب آن تماماً به وسیله استانهای کرمان و سیستان و بلوچستان پوشش یافته است . این حوزه از نظر تقسیمات هیدرولوژیکی شامل 5 زیر حوزه است . زیر حوزه سراب هلیل رود در شمال غربی حوزه آبریر قرار دارد. این زیرحوزه 40 درصد وسعت شهرستان باقت و قسمتی از شهرستان جیرفت و مساحت بسیار کوچکی از شهرستان سیرجان از استان کرمان را فرا گرفته است.
زیرحوزه هلیل رود- رود شور درقسمت شرقی زیر حوزه قبلی قرار دارد این زیر حوزه حدود 40 درصد وسعت شهرستان جیرفت ، قسمتی از شهرستان کهنوج و مساحت بسیار کوچکی از شهرستانهای بافت و بم از استان کرمان را فرا گرفته است .
زیر حوزه پایاب هلیل رود به صورت نوار پهنی در میانه حوزه آبریز قرار دارد و از شمال تا جنوب آن امتداد یافته است این زیر حوزه حدود 60 درصد از وسعت شهرستان کهنوج و قسمتهایی از شهرستان جیرفت در استان کرمان را فرا گرفته است .
زیر حوزه جازموریان در وسط حوزه آبریز قرار دارد و کاسه میانی آن را دریاچه فصلی جازموریان فرا می گیرد. تقریباً نیمی از این زیر حوزه در شهرستان کهنوج قرار گرفته است .
در زیر حوزه جازموریان کلیه رودخانه ها و مسیل ها به سمت هامون جریان می یابند، رودخانه های اصلی این حوزه، هلیل رود و بمپور می باشد که به ترتیب در بخش شمال غربی و شرق حوزه قرار داشته و هر دوی آنها دارای آب دائمی می باشند.
5- حوزه آبریز میناب
حوزه آبریز میناب در جنوب کشور و در سواحل دریای عمان و تنگه هرمز قرار گرفته است . این زیر حوزه از سمت غرب به حوزه آبریز رود کل محدود می گردد.
حوزه آبریز میناب عمدتاً به وسیله استانهای هرمزگان و کرمان پوشش می یابد و قسمت کوچکی از آن نیز در محدوده استان سیستان و بلوچستان قرار دارد.
این حوزه از نظر تقسیمات هیدرولوژیکی شامل زیر حوزه میناب ، زیرحوزه جگین ، زیر حوزه گابریک می باشدکه این زیر حوزه ها جملگی در استان کرمان قرار گرفته اند.
6- حوزه آبریز کل و ساحلی
حوزه آبریز کل و ساحلی در جنوب کشور و در محدوده استانهای هرمزگان ، فارس و کرمان قرار گرفته است. این حوزه ها از نظر تقسیمات هیدرولوژیکی شامل 8 زیر حوزه بوده که قسمتی از زیر حوزه کوشک در شرق حوزه آبریز در استان کرمان واقع شده است . حدود 40 درصد از وسعت شهرستان بافت و سطح کوچکی ار شهرستان سیرجان از استان کرمان در این زیر حوزه است. به طور کلی حدود 25 درصد از مساحت این زیر حوزه در این استان قرار دارد.


قنات:
در استان کرمان از زمانهای گذشته قنوات متعددی وجود داشته و تاکنون این وضع تقریباً حفظ شده است. بواسطه «عدم تبخیر» و «نفوذپذیری» آب ، قنوات بهترین سیستم آبیاری در منطقه محسوب می شود. باوجود اینکه در سالهای احیر چاههای عمیق و نیمه عمیق زیادی در این استان حفر گردیده است. قنوات هنوز رکن اساسی تامین آب کشاورزی را تشکیل می دهد.
 

بارندگی در استان کرمان:
- اصولاً در استان کرمان زمستانهای سرد و گزنده و تابستانهای گرم وخشک و هوایی غبارآلود در ناحیة کویری دارد.
- مانند سایر مناطق کویری استان کرمان کم باران است. میزان بارندگی سالیانه بطورمتوسط 200-150 میلیمتر است. ریزش نزولات جوی از آبان ماه شروع و تا اردیبهشت ماه سال بعد ادامه دارد و بیشترین میزان آن از دی تا اردیبهشت می باشد. اغلب این بارش بصورت باران بوده و برف بسیار کم می بارد.
- در این نواحی رطوبت نسبی پائینتر از 60% است ، میزان تبخیر در فصل تابستان 1400 میلیمتر که در مقایسه با مقدار باران بسیار زیاد است. میزان تبخیر در فصل تابستان 1400 میلیمتر می رسد که حداکثر این مقدار تبخیر در تیر و مرداد ماه صورت می گیرد.

پوشش گیاهی
نواحی داخلی ایران که غالباً خشک و بیابانی است دارای پوشش گیاهی بسیار ضعیف و پراکنده می باشد. در منطقه کرمان به علت جنس خاک، اختلاف شدید درجه حرارت ، کمبود ریزش باران و بادهای شدید منطقه ای فقدان پوشش گیاهی به طور گسترده نمایان است .
شرایط محیطی نامناسب برای توسعه حیات در سراسر استان ، خود گویای این واقعیت است که تعداد کمی از گونه های گیاهی موفق به ادامه استقرار و حیات در این محیطها می شوند.
در این منطقه تنها گیاهانی می توانند رشد کنند که در مقابل خشکی و گرمای هوا و جتس نامساعد خاک مقاومت داشته باشند. به علت آب و هوای صحرایی و نیمه صحرایی ، پوشش گیاهی فقیر درختان گز و بوته های کوتاه قیچ در این ناحیه به حد وفور دیده می شود.
این بوته ها مانع خوبی برای حرکت و پیشروی شنهای روان به طرف شهرها مانند شهر کرمان می باشد. نخل خرما نیز ، مهمترین گیاهی است که در این بیابانها امکان رویش دارد.
پراکندگی جغرافیایی نباتات
استان کرمان به علت تنوع آب و هوا دارای انواع گیاهان سردسیری و گرمسیری می باشد.
الف - گیاهان گرمسیری و نواحی خشک بیابان شامل :درختان گز ، تاق ، قیچ ، کُنار ، کُهور ، بادام کوهی و اُکالیپتوس که به طور طبیعی در منطقه می رویند و درختانی مانند مرکبات ، خرما ، موز ، صیفی جات نیز در این نواحی کشت می شود.
ب - گیاهان سردسیری که عبارتند از :
درخت بِنه (پسته کوهی) ، اَلُوک(بادام کوهی) ،گَوَن (کتیرا) .... همچنین درختانی مانند :گردو ، به، انار ، گیلاس ، آلبالو و محصولاتی مانند : گندم ، جو ، گوجه فرنگی ، سیب زمینی و پیاز در این استان به عمل می آید.
همچنین علاوه بر موارد بالا نباتات زراعی و زینتی و پسته عمده ترین محصول زراعی این دیار است که این محصول دارای اهمیت تغذیه ای و صادراتی فراوان می باشد.
جنگلها
آن گونه که از شواهد بر می آید ، استان کرمان در گذشته جنگلهای گسترده و انبوهی داشته است. لکن در طی گذشت رمان در اثر استفاده بی حساب ار بین رفته یا تنک شده اند ، این جنگلها و مساحت تقریبی آنها در شهرستانهای آن متفاوت است و بر حسب نوع درختان آنها به طور کلی عبارتند از : جنگل بنه ، جنگل گز ، جنگل تاغ ، جنگل بادام کوهی ، کُنار ، کهکم ، زردتاغ و سیاه تاغ.
از مهمترین جنگلهای طبیعی این ناحیه ، جنگلهای بنه و بادام می باشد. این نوع جنگل به طور کلی دارای اهمیت فراوان است و سالیان طولانی است که در کرمان بر روی این درختان ، پسته و بادام پیوند زده اند.
مراتع
استان کرمان از آنجا که جزو مناطق گرم و خشک به شمار می آید طبیعتاً نمی تواند از مراتع طبیعی زیادی برخوردار باشد . در گذشته کلیه مراتع استان کرمان اعم از شنی و غیره مورد استفاده دام بوده است . با توجه به این که ضوابط صحیحی جهت چرای دام وجود نداشت به تدریج در معرض چرای بی رویه قرار می گرفت که نتیجه آن فرسایش بادی و آبی بود. کاهش پوشش نباتی در تمام مناطق و آثار چرای مفرط در محدوده تپه های شنی به صورت فرسایش بادی شدید و حرکت تپه های شنی ظاهر گردیده است .
مراتع استان کرمان جزو مراتع ییلاقی به شمار می آید که توسط دامداران محلی مورد بهره برداری قرار می گیرد این مراتع جز در بعضی از قسمتهایی که سنگلاخی یا فرسوده است ، پوشیده از بوته ها و درختچه های مرتعی ریشه دار و قوی است .
به این ترتیب ،اغلب مراتع این استان از نوع مراتع درجه سه یعنی مراتع بیابانی و استپ می باشد.

زندگی جانوری:
در استان کرمان تقریباً می توان گفت همه گونه حیوانات اعم از وحشی و اهلی در کوهستان و چلگه دیده می شود.
- حیوانات جنگلی و کوهستانی که در ناحیه سردسیر و گرمسیر این حیوانات زندگی می کنند. پلنگ ، گرگ ، روباه ، شغال ، کفتار ، خرگوش ، انواع مارها و انواع شکار مانند کَلْ ، بز ، میش ، قوچ و در دشتها گورخر که قبلاً تعدادشان زیاد بوده و در اثر شکار بی رویه نسل این حیوان در شرف نابودی است.
- پرندگان این مناطق عبارتند از: کبک ، تیهو ، سینه سیاه ، انواع قوش ، شاهین ، کبوتر وحشی
- حیوانات اهلی عبارتند از: بز ، میش ، قوچ ، گاو. همچنین در مناطق گرمسیر شتر و در اکثر نواحی پرورش طیور نیز رایج است.