تاملاتی پیرامون راز و رمز شعر

ادبیات برای سید مرتضی آوینی که نام او با «روز هنر انقلاب اسلامی» گره خورده است، چنان مقامی داشت که هر چه می خواست بگوید، چه با کمک دوربین و تصویر و چه بدون آن، جامه ای ادبی می پوشید و الحق که روح نوشته هایش بوی بهشت می داد؛ بهشتی که از آن آمده بود و خیلی زود به آن بازگشت. اینک بخشی از یادداشت او پیرامون شعر:

راز و رمز

شاعر از محارم راز است؛ «گوش» در ملکوت دارد و «دهان» در عالم ملک و آنچه را که از ملکوت می شنود باز می گوید. حتی آن شاعران که «زبان شیاطین» اند، شعر خود را از آسمان دزدیده اند: «... و حفظنا ها من کل شیطان رجیم الا من استرق السمع فاتبعه شهاب مبین. "حجر" 18»
شاعران یا همنشین شاهدان تنگ دهان و باریک میان ملکوتند و رازدار قدسیان، و یا همدم شیاطینند در فراموشخانه های عوالم وهم.
شاعران همه «لسان الغیب» هستند و اگر «خواجه» را بدین لقب اختصاص داده اند نه از آن است که دیگر شعرا لسان الغیب نیستند، بل از آن است که این صفت در او به تمامیت و کمال رسیده است.
این عالم سراسر «رمز» است؛ رمزی برای «عالم غیب». و آن عالم را از آن موسوم به «غیب» کرده اند که از چشم سر «غایب» است، نه از چشم دل ... و کلمات بازگوی ظن و گمان اسیران زمینگیر عقلند و اگر نه کلام، حقیقت را برنمی تابد؛ مگر در کلام آسمانی، آن هم از پس هفتاد هزار بطن. یعنی حقیقت هفتاد هزار بار نزول یافته تا در کلمات نشسته و قابل ادراک و توصیف عقل زمینگیر اسیران خاک شده... .
شعر «آینه راز» است و محارم راز می دانند که راز در «بیان» نمی آید؛ «اشارتی» و دیگر هیچ. و همین اشارت نیز به «زبان رمز» است. زبان شعر، زبان رمز است چرا که راز جز در رمز نمی نشیند. اهل حقیقت، مقیمان کوی میخانه اند و شعر، جرعه ای است از آن شراب روحانی که بر خاک افشانده اند:
تلقین و درس اهل نظر یک اشارت است
گفتم کنایتی و مکرر نمی کنم
هرگز نمی شود ز سر خود خبر مرا
تا در میان میکده سر بر نمی کنم

این نوشتار بخش آغازین یادداشت شهید سید مرتضی آوینی است که با عنوان «راز و رمز» در کتاب «فردایی دیگر، مجموعه مقالات شهید سید مرتضی آوینی» صفحه 121-124 به چاپ رسیده است.