تاسیس حوزه هنری کودک و نوجوان برای تغییر ذائقه نسل‌های آینده

محمد حمزه‌زاده معاون هنری حوزه هنری هفته گذشته بود خبرهای خوبی از فعالیت‌های این نهاد اعلام کرد. 

حمزه‌زاده جریان‌سازی از طریق انتشار آثار، دسترسی به محصولات فرهنگی، ایفای مرجعیت هنری، تمرکز مضامین مهم انقلاب، بیداری اسلامی و دفاع مقدس در آثار تولید شده در حوزه را از دیگر فعالیت‌های حوزه هنری برشمرد.

این مقام مسئول همچنین از راه‌اندازی واحدهای جدید در حوزه هنری خبر داد و گفت: تاسیس حوزه هنری کودک ونوجوان، تاسیس حوزه هنری الکترونیک (در زمینه توسعه فناوری اطلاعات)، ایجاد شرکت توزیع محصولات فرهنگی و هنری و ثبت شرکت تولیدات فیلم انیمیشن را در دستور کار خود قرار داده‌ایم.

تاسیس حوزه هنری ویژه کودکان و نوجوانان از تدابیر مثبتی است که اندیشیده شده و قرار است ضمن تدوین سند چشم انداز و راهبردهای مناسب بزودی این نهاد آغاز بکار کند، چرا که جامعه ایرانی، جامعه‌ای است توسعه‌یافته متناسب با مقتضیات فرهنگی، جغرافیایی و تاریخی خود و متکی بر اصول اخلاق و ارزش‌های اسلامی، ملی و انقلابی، با تأکید بر:

ـ مردم‌سالاری دینی، عدالت اجتماعی، آزادی‌های مشروع، حفظ کرامت و حقوق انسان‌ها.

ـ برخوردار از دانش پیشرفته، توانا در تولید علم و فناوری، متتکی بر سهم برتر منابع انسانی و سرمایه اجتماعی در تولید ملی.

ـ فعال، مسئولیت‌پذیر، ایثارگر، مؤمن، رضایت‌مند، برخوردار از وجدان کاری، انضباط روحیه تعاون و سازگاری اجتماعی، متعهد به انقلاب و نظام اسلامی و شکوفایی ایران و مفتخر به ایرانی بودن.

ـ الهام‌بخش، فعال و مؤثر در جهان اسلام با تحکم الگوی مردم‌سالاری دینی، توسعه کارآمد.

جامعه اخلاقی، نواندیشی و پویایی فکری و اجتماعی، تأثیرگذار بر همگرایی اسلامی و منطقه‌ای براساس تعالیم اسلامی و اندیشه‌های امام خمینی(ره).

مسئولان برنامه‌ها و مسیرهای فعالیت را مشخص کرده‌اند، 15 سال دیگر،‌ کودک 5 ساله امروز و نوجوان 12 ساله‌، جوانانی 20 و 27 ساله هستد؛ صاحب فکر و اندیشه، در تلاش برای کسب بیشتر دانش، با آرزوهایی بزرگ در سر و حتی دارای تخصص در یکی از علوم و هنرها، در فکر ایجاد کار و تولید، کارآفرینی و... به هر روی پس از این به جایگاهی که رسیده باشیم، نه تنها باید آن را حفظ کنیم، بلکه باید آن را ارتقاء دهیم.

جوانان 1404، کودک و نوجوان امروزمان، می‌توانند با افتخار به هویت اسلامی و انقلابی خویش، ادامه‌دهنده راه کسانی باشند که برای اعتلای نام ایران و اسلام، با خون خود نهال انقلاب را آبیاری کردند، کشور را در دوران دفاع مقدس از تجاوز بیگانه امن نگاه داشته و با جانفشانی در برابر نفوذ دشمنان و بیگانگان آسایش و امنیت را به مردم ایران هدیه داده‌اند و...

 

* برای تبیین اهداف و برنامه‌های این حوزه 5 عامل اصلی مدنظر قرار داشته‌اند:

- بررسی اجمالی شرایط موجود در بخش کودک و نوجوان کشور.

- بازخوردهای بررسی‌شده از برنامه‌ها و عملکردهای حوزه هنری در بخش‌های مختلف چه کودک و نوجوان و چه مخاطبین عام و خاص.

- نگاهی فراگیر به سند چشم‌انداز افق 20 ساله.

ـ ساختار اولیه سازمانی و...

ـ فرصت‌ها و تهدیدهای شناسایی‌شده پیش رو.

 

حوزه هنری در طی فعالیت‌های چندین ساله خود برنامه‌ها و دستور کارهای مهم و منسجم و تاثیرگذاری به انجام رسانده که هریک در نوع خود مثال زدنی است.

اولویت‌هایی که جابه‌جا شده‌اند؛ در این حیطه باید به نهادهای مرجع پرداخت، اما نهادها، سازمان‌ها و موسساتی که در این وادی فعالیت می‌کنند متاسفانه به دلایل مختلف از آنچه باید دور هستند، برای نمونه وزارت آموزش و پرورش، به دلایل مختلفی از جمله بزرگی نمی‌تواند و تاکنون نتوانسته برابر تغییرات موجود بایستد یا بسیار کند و یا دیر عمل کرده، از سوی دیگر شرح کاری و وظیفه‌ اصلی این وزارتخانه آموزش و پرورش عمومی است و در بسیاری از امور مورد نظر در چشم‌انداز و اهداف حوزه هنری وظیفه اصلی بر دوش این نهاد نیست.

 

* محدود شدن نهادهای بزرگ فعال در بخش کودک و نوجوان به محصولاتی خاص

 

به عنوان نمونه بزرگ‌ترین سازمان دولتی فعال در این حوزه، بیشتر به امر کتاب پرداخته است و در سایر محصولات تولیدی به مانند کتاب گسترده عمل نکرده است، هر چند که همان تولیدات مکتوب نیز به مرور دچار افت کیفی قابل توجهی شده‌اند. سایر محصولات نیز با سرعت بسیار ک به تولید می‌رسد.

 

* روی آوردن بخش خصوصی به آثار غیربومی

هر چند در بخش خصوصی به ویژه ناشران، تنوع محصولات بسیار زیاد است، اما متأسفانه بسیاری از آنها به شکل ترجمه عینی، بدون توجه به مناسبات فرهنگی و دینی انجام می‌شود و اغلب انتخاب محصول با توجه به فراگیری آن در خارج از ایران صورت می‌گیرد. برای نمونه، در بسیاری از این محصولات به ویژه انیمیشن، که اغلب برگردان (دوبله) مناسبی هم ندارند، مشکلات فرهنگی بسیاری برای مخاطب ایرانی به وجود می‌آرود. نکته جالب توجه در این باره کتاب‌های برگزیده ماه و فصل و سال است که در بخش کودک و نوجوان قریب به اتفاق ترجمه هستند!

 

* مهم‌تر بودن اقتصاد از فرهنگ و آموزش

برای نمونه، برای تولید (کپی) برخی از محصولات در کشورمان، متأسفانه، استانداردهای لازم، که به ویژه برای سلامتی خردسالان بسیار ضروری و مهم است، رعایت نمی‌گردد. استفاده از مواد نامناسب، عدم رعایت شکل و فرم قطعات و...

هم‌چنین سفارش محصول برای واردات و تلاش برای ارزان درآمدن آن، از کیفیت و ایمنی محصول می‌کاهد. در این میان ورود کالاهایی که به هیچ‌وجه شأنیتی با نظام ما ندارد نیز جای تعجی و تفکر دارد: به عنوان نمونه بازی‌های متنوع رایانه‌ای و ساباب‌بازی‌هایی است که استفاده از آن برای نسل کودک و نوجوان ما بسیار مخرب و در بسیاری از کشورهای دنیا ورود و استفاده از آنها ممنوع بوده و برای پدر و مادران خاطی جریمه‌هایی در پی دارد.

 

* تغییر ذائقه کودک و نوجوان ایرانی

متأسفانه با نمود پیدا کردن بسیاری از هیجانات کاذب خارج از مرز در داخل کشورمان، با تغییر ذائقه مخاطبان و تمایل پیدا کردن آنها به محصولات غربی را شاهد هستیم.

در این رابطه نیز در آموزش و پرورش، محصولات کمک آموزشی به ویژه در ارتباط با آزمون سراسری چنین مشکل را در آموزش مفهومی و کاربردی به وجود آورده است که این دو مقوله بی‌ارتباط با هم نیستند!

ـ اما در این باب، حوزه هنری اهدافی را مدنظر قرار داده است که کلیاتی از آن را به شکل خلاصه، می‌آوریم و اهداف جزئی‌تر را در ذیل هر دایره از 4 دایره تولید محصولات فرهنگی حوزه آورده‌ایم.

ـ رسیدن به شناخت کافی و تعریفی جامع از کودک و نوجوان ایرانی با رویکرد هنر.

ـ جذب مخاطبان حداکثری در بخش کودک و نوجوان (رسیدن به سهم بازار بیشتر، در محصولات کودک و نوجوان)

 

* معرفی برند حوزه هنری به عنوان برند در بخش کودک و نوجوان

ـ تغییر ذائقه کودکان و نوجوانان و سوق دادن آنها در جوانی و بزرگسالی به سوی خدمات مناسب به ویژه محصولات و خدمات مجموعه «حوزه هنری»

ـ تسهیل دسترسی و استفاده از محصولات و خدمات این بخش از حوزه

ـ توسعه دایره مخاطبان حوزه هنری از قشر مذهبی و متوسط به سایر قشرها

ـ افزایش شمارگان محصولات در کنار بالا بردن تنوع آنها

ـ آشنایی و آموزش شیوه و سبک زندگی ایرانی جدید

ـ سرمایه‌گذاری برای تولید آثار متعدد داخلی

ـ آشنا کردن نسل فردا و سرانجام مأنوس شدن با آثار فاخر فرهنگی و هنری و مفاخر اسلامی و ایرانی دیروز و امروز

ـ کشف پرورش و رشد استعدادهای هنری (و حتی علمی) کودکان و نوجوانان

ـ آشنا کردن کودکان و نوجوانان با خلاقیت‌های هنری

ـ آشنا شدن کودکان و نوجوانان با کاربردهای هنر و علم در زندگی روزمره

ـ بالا بردن روحیه نشاط و امید به آینده

ـ ترویج فرهنگ اسلامی و انقلابی

ـ ارائه کامل‌ترین خدمات به خانواده‌ها و مراکز درگیر با کودکان و نوجوانان

ـ گنجاندن برنامه‌ها و اهداف تربیتی در لابه‌لای کاربردهای هر محصول

اینکه در موارد یاد شده موضوعات جدی و مورد تاکیدی از جمله ترویج فرهنگ اسلامی و انقلابی، آموزش در لابه‌لای برنامه‌های شاید از بهترین و مطلوب‌ترین موضوعات در این برند باشد.

مدیران حوزه هنری در پی آنند تا با راه‌اندازی اتاق فکر قدمی نو در این راستا بردارند و این اتاق فکر با برگزاری جلسات کارشناسی با حضور کارشناسان متخصص حوزه و مدعوین مسیر را هموار خواهد کرد؛ در این جلسات که بیشتر به صورت بارش مغزی، صورت می‌گیرد، ایده‌پردازی‌های مرتبط با دستور هر جلسه انجام می‌گیرد. انتقال تجربیات و آگاه شدن از برنامه‌ها، یافته‌ها و دیدگاه‌ها، کمک بسیار بزرگی در پرورش ایده‌ها و برنامه‌ای کاری این حوزه بوده است.

 

* پژوهش گام مهم در امتداد اتاق فکر

 

در کنار این اتاق فکر موضوع پژوهش از موارد دیگری است که حوزه به آن دقت دارد، مطالعات میدانی، کتابخانه‌ای و... از مهم‌ترین و بارزترین برنامه‌های آغازین حوزه هنری کودک و نوجوان است که می‌بایست همواره از شروع و در ادامه راه انجام گیرد، این پژوهش‌ها درموضوعات مختلف و در راستای برنامه‌های تدوین شده تعریف می‌شود.

البته برای آغاز و استارت کار حوزه‌هنری مهم‌ترین سرفصل‌های پژوهش را تعیین و به برخی در حال پرداخت است از جمله می‌توان به: «تعریف کودک و نوجوان ایرانی»، «هنر و تحلیل آثار هنری در کودکان و نوجوانان»، «تیزهوشی فرهنگی و راه‌های شناخت و آموزش مربیان و کودکان»، «شناخت جامع از بازار محصولات و ذائقه مخاطبان»، «سیر آموزش و فرهنگ‌سازی در کشورهای منتخب»، «چگونگی رده‌بندی محصولات و ارائه راهنما»، «استانداردها و یونیفورم‌های هر طبقه از محصولات» و... اشاره کرد.

قدم‌های بلند و فرا روی حوزه در نیازسنجی و کشف خلأهای موجود نیز از دیگر مواردی است که حوزه هنری به آن اهتمام دارد، در کنار شناخت کامل از رشد ذهنی، عاطفی، روانی و مهارت‌های مختلف اجتماعی کودک و نوجوان در برنامه‌ریزی برای تولید محصولات لازم است با کشف دقیق خلأهای موجود و نیازهای ملموس آشکار و پنهان در میان تولیدات و آثار مربوط به این حوزه برنامه‌ها غنای بیشتری داشته باشند.

هر گروه سنی از خردسال گرفته تا نوجوان و بزرگسال مطالبات خاص خود را در زمینه های مختلف دارند، اما شناخت مطالبات روز و دریافت‌ها بسیار مهم تلقی می‌شود چرا که نهادهایی که اغلب از مخاطبان خود هیچ درک و دریافتی ندارند اغلب با دشواری‌های فراوانی در میانه و یا حتی برخی در آغاز مسیر مواجه می‌شوند، با تولید هر محصول لازم است بازاریابی‌های آن و به عبارت بهتر معرفی مناسب آن صورت گیرد.

شناخت مناسب در این راه از مخاطبان لازم است، هم‌چنین با توجه به گوناگونی فرهنگ، بوم و سایر عواملی که در مهارت مخاطب اثرگذار است، بهتر است پیش‌بینی مناسب‌تری از کاربرد و اثرگذاری محصول صورت گیرد که خود یک پژوهش مهم و بنیادین در این زمینه به شمار می‌آید.

 

* یک تلنگر در سال تولید ملی برای تاسیس حوزه هنری کودکان و نوجوانان

بررسی جامع استعدادها و امکانات تولید حوزه هنری، بازاریابی محصولات و سنجش ذائقه بازار و مخاطب، تولید راهنمای محصولات کودک و نوجوان حوزه هنری، تهیه نقشه راه، برگزاری جلسات با واحدهای مختلف، بازنگری داشته‌های حوزه هنری و تحلیل و بررسی بازخوردهای موجود، بررسی و تحلیل نهادهای هم‌راستا با کودک و نوجوان در داخل و خارج کشور و... مواردی از این دست در تاسیس حوزه هنری کودکان و نوجوانان از سوی متولیان حوزه هنری در دست انجام و تحقیق است.

تهیه و به انجام رساندن برنامه‌ها برای گروه سنی کودکان و نوجوانان از اولویت‌های تاسیس این حوزه هنری ویژه این گروه سنی است که هم باید به موسسان آن دست مریزاد گفت و هم باید به برنامه‌ها امیدوار بود، زیرا در این زمانه که آثار و تالیفات گروه سنی کودکان و نوجوانان اغلب وارداتی و ترجمه است باید فکری می‌شد تا کودکان ایران اسلامی را با تفکرات انقلابی و جامعه ایرانی پررش دهیم و برایشان از محصولات تولید داخل استفاده کنیم، سال تولید ملی و کار و سرمایه ایرانی در این راستا تلنگری بود که به کمک خانواده‌های ایرانی آمد تا با مراجعه به فروشگاه های ویژه این گروه سنی تولیدات داخلی را برای فرزندان خود تهیه کنند، در همان زمانه‌ای که محصولات چینی به دلیل ارزانی بازار را تسخیر کرده و همانند هشت‌پایی به آن هجوم برده‌اند، بنابراین مجموعه‌ای که علاوه بر فراهم آوردن کالاهای متنوع ویژه کودک و نوجوان از قبیل دفتر و کاغذ و مداد و کتاب و اسباب‌بازی و تخت و کمد و سی‌دی و.. بتواند این اطمینان را برای خانواده‌ها ایجاد کند که کالاهایش با کارشناسی و بررسی همه جانبه عرضه شود    بسیار بسیار مورد توجه است.

اما ما در انتظار کشوری تماما ایرانی برای پرورش کودکان ونوجوانانمان ‌هستیم، تاسیس حوزه هنری کودکان و نوجوانان، فرزندانمان را به سوی «چو ایران نباشد تن من مباد» قطعا هدایت خواهد کرد.