نگاهی اجمالی به آثار مکتوب «شهید سید مرتضی آوینی» /2

کتاب "توسعه و مبانی تمدن غرب"
این کتاب نوزده فصل دارد و موضوع اصلی آن بررسی مفهوم توسعه ی مبتنی بر مبانی معرفتی و تاریخی تمدن غرب است.
فصل های گوناگون این کتاب طی سال ها ۱۳۶۴ تا ۱۳۶۶ به صورت سلسله مقالاتی با عنوان «تحقیقی مکتبی در باب توسعه و مبانی تمدن غرب» و به قلم آوینی در ماهنامه ی جهاد چاپ می شد.
از اشاره های شهید آوینی در مقالات گوناگون این مجموعه چنین بر می آید که او طرح مبسوطی در ذهن داشته اما این طرح در ماهنامه ی جهاد به طور کامل محقق نشده است. ماهیت علوم جدید، معنای اصطلاحی غرب و غربزدگی، مبانی تاریخی تمدن جدید غربی و… ازجمله موضوع هایی بودند که شهیدآوینی در نظر داشت درمقاله های جداگانه ای آنها رابررسی کند.
اودر مقدمه کتاب به چرایی وجود توسعه اشاره کرده و ضمن ریشه یابی آن نکاتی را برشمرده است که دید دقیق و حساس آوینی را نسبت به مسائل و احکام دینی و اخلاقی نشان می دهد.
در بخشی از کتاب "توسعه و مبانی تمدن غرب"آمده است:
«همان گونه که فرد بشر، بدون اسوه وامام و هدف و آرمان دچار گم گشتگی و سرگردانی می شود، جامعه و تاریخ نیز بدون آرمان غایی ومدینه ی فاضله نمی تواند حیات خویش را استمرار بخشد. لاجرم، همان گونه که اسوه و امام میزان قضاوت و داوری افراد انسانی قرار می گیرند، جامعه و تاریخ نیز میزان خویش را ازمدینه آرمانی خود کسب می کنند. از زمان تألیف مدینه فاضله ی افلاطون قرن ها می گذرد و در طول این قرن ها، و مخصوصاً در قرون اخیر، اوتوپیاهای دیگری نیز توسط نویسندگان وفلاسفه ی غربی تصویر شده، اما همه ی آنها مبتنی برمدینه ی آرمانی افلاطون است. همه ی این اتوپیاها بلااستثنا در جست و جوی لامکان و لازمانی هستند که در آنجا خدا وجود ندارد، مرگی اتفاق نمی افتد، وانسان می تواند جاودانه بدون اینکه از مرگ و معاد و آخرت ترس داشته باشد به کامجویی و تمتّع بپردازد. این آرمان واحد در قرن های مختلف صورت های مختلفی یافته وایدئالِ توسعه یافتگی آخرین صورتی است که به خود گرفته است.»
 کتاب " انفطار صورت"
«انفطار صورت» اثری است متفاوت از سید مرتضی آوینی که به بررسی جایگاه گرافیک و نقاشی در تحولات تاریخی دوران انقلاب اسلامی می‌پردازد.
کتاب از فهرست، نمایه و هفت مقاله تشکیل شده است و ناشر در ابتدای آن می‌گوید: «انفطار صورت» آخرین کتاب از مجموعه دوازده جلدی آثار شهید آوینی است که نشر ساقی برای اولین بار منتشر می‌کند.
 این کتاب مقالات نگارنده را درباره هنر گرافیک ونقاشی در بر می‌گیرد. مقالاتی که غالبا در طول سال‌های ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۱ در مجله «سوره» نگاشته شده است.
آوینی در این مجموعه مقالات نسبت بین انقلاب اسلامی و گرافیک و نقاشی را واکاویده است. او در این اثر به صراحت و تفصیل درباره‌ی تأثیر شگرف انقلاب اسلامی بر گرافیست‌های ایرانی سخن گفته است.»
عنوان مقالات چاپ شده در کتاب «گرافیک و تحولات تاریخی»، «گرافیک و انقلاب اسلامی»، «زبان گرافیک و سمبل‌هایش»، «جنگ در آینه مصفای نقاشی متعهد»، «انفطار صورت»، «نقاشی برای نقاشی» و «یادداشت‌های ناتمام» است.
«یادداشت‌های ناتمام» به صورت کپی از دست‌نوشته‌های شهید‌ آوینی چاپ شده است.
کتاب "فردایی دیگر"
مجموعه حاضر هشتمین کتاب از مجموعه آثار شهید سید مرتضی آوینی است. مولف، این کتاب را مدتی پیش از شهادت، از میان مقالات متعددی که بین سال‌های ۶۰تا ۷۱نوشته بود انتخاب و آماده چاپ نموده بود . مقالات، مجموعه‌ای از نوشته‌های تاریخی، فلسفی، ادبی و هنری هستند که در دو بخش تنظیم شده‌اند: بخش اول شامل سه مقاله است۱ ـ راز سرزمین آفتاب (درباره کشور ژاپن و مردم و آداب و روش زندگی و شیوه پیشرفت آن)، ۲ـ بشر در انتظار فردایی دیگر (درباره مدرنیسم و مکاتب فکری جدید غرب)، ۳ـ آخرین دوران رنج (درباره نیهیلیسم، تکنولوژی، غرب، مدرنیسم …) و بخش دوم از پنج مطلب درباره «شعر» تشکیل شده است: ۱ـ راز و رمز، ۲ـ شعر و جنون، ۳ـ غزال غزل، ۴ـ یاد بهشت و نوحه انسان در فراق، ۵ـ ختم ساغر
 کتاب "حلزون های خانه به دوش"
کتاب «حلزون های خانه به دوش»، شامل دوازده مقاله است. مقالات این کتاب حول مضمون نسبت جریان روشنفکری با انقلاب اسلامی در حوزه فرهنگ و هنر و مطبوعات دور می زند. اغلب این مقالات در نقد مطالب منتشر شده در مطبوعات به نگارش درآمده اند.
 کتاب "نسیم حیات"
نسیم حیات» کتاب دوازدهم از مجموعه آثار شهید سید مرتضی آوینی است. این کتاب گفتار متن برنامه های تلویزیونی را در بر می گیرد که شهید بعد از رحلت حضرت امام، در فاصله سال های ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۱ ساخته و یا صرفاً متن آنها را نوشته است. غالب نوشته های این مجموعه به تحولاتی می پردازد که با ظهور امام خمینی(ره) و گسترش انقلاب اسلامی ایران در جهان، گشایش افق تازه ای را در تاریخ بشر امروز بشارت می دهد. عناوین بعضی بخش ها عبارتنداز: عاشورا در مهریز؛ سفر به سرزمین نور؛ حج جانبازان؛ انقلاب سنگ؛ سه نسل آواره؛ هفت قصه از بلوچستان؛ خنجر و شقایق.
کتاب "آیینه جادو"  (جلد اول)
“سینما و مردم” عنوان اولین یادداشت این کتاب است که به پیوندهای تاریخی سینما و مردم اشاره دارد و حفظ این ارتباط را شرط لازم حیات سینما می‌داند. به اعتقاد نگارنده، سینمای ایران، بعد از انقلاب، در بازسازی خویش چشم به سینمای آوانگارد اروپا داشته و به همین علت، نتوانسته است مردم را با خود همراه کند.
“کدام سینما” یادداشتی است که سینمای مولف را مورد نقد قرار می‌دهد و از جمله پیامد‌های منفی آن را تولید فیلمنامه‌های ضعیف می‌شمارد.
“سینما،مخاطب” شرح سخنرانی نگارنده در سمینار بررسی سینمای پس از انقلاب است که دراسفندماه سال  ۱۳۷۰ و توسط دانشکده‌ی سینما- تئاتر برگزار شده است. آوینی در این فصل مجموعه مسائلی را که طی مدت فعالیت روزنامه‌نگاری خود در مجله‌ی سوره عنوان کرده بود، به شکل دیالکتیک مطرح کرده و در پایان نیز به سوالات مطرح شده توسط حاضرین در سمینار پاسخ گفته است.
“سینما هنر محض نیست”، با نقد سیستم آموزشی دانشگاه‌ها شروع می‌شود. نویسنده در این فصل به ضرورت ایجاد مباحثی با محور فلسفه‌ی سینما در دانشگاه‌ها اشاره دارد و آن را یکی از اصلی‌ترین مسائلی مطرح می‌کند که در شکل‌گیری سینما به عنوان منشاء تحولات فرهنگی موثر است.
“سینما، تکنولوژی” مصاحبه‌ی مجله‌ی فیلم با مرتضی آوینی است؛ که با محوریت ماهیت سینما و نحوه‌ی به کارگیری این صنعت گران، به عنوان هنری که دارای مولفه‌های ایرانی- اسلامی باشد، صورت گرفته است.
در فصل “نگاهی دوباره به روایت فتح” طی مصاحبه‌ی “کتاب مقاومت” با سید مرتضی آوینی چگونگی شکل‌گیری مجموعه‌های مستند روایت فتح و مسائل فنی آن مورد بررسی قرار گرفته است. این گفت و گو در تابستان ۱۳۷۰ صورت گرفته است و در شماره‌ی چهارم کتاب مقاومت استفاده شده است.
آنچه در یادداشت “واقعیت در سینمای مستند” مطرح شده تعریف واحدی از تعابیر “واقعیت و حقیقت” است. و در ادامه به تمهیداتی اشاره می‌کند که برای انعکاس واقعیت در مجموعه‌ی روایت فتح به کار بسته می‌شده است.
“جایگاه فیلم کوتاه در سینمای ایران”، مصاحبه‌ای کوتاه است که آوینی در آن به شاخصه‌ها و تفاوت‌های فیلم کوتاه در قیاس با فیلم بلند اشاره کرده است.
کتاب "آیینه جادو" (جلد دوم)
کتاب حاضرکه جلد دوم از مجموعه سه جلدی « آینه جادو» ست، نقدهای سینمایی شهید سید مرتضی آوینی را طی سالهای ۷۱-۱۳۶۸ دربر می گیرد. بخش عمده مقالات این کتاب به نقد و بررسی فیلم های ایرانی در طول پنج دوره جشنواره فیلم فجر۷۱-۶۷ (جشنواره های هفتم تا یازدهم) و ارزیابی سیاستگذاری سینمای ایران در این سال ها اختصاص یافته است. نویسنده در چند مورد به آثار سینماگران خارجی که در جشنواره فجر به نمایش درآمده و یا در ایران اکران عمومی گرفته اند نیز پرداخته است.
عناوین بعضی از بخش ها عبارتنداز: فرزندان انقلاب در برابر عرصه های تجربه نشده سینما؛ چرا جهان سومی ها «هامون» می سازند؟؛ ایمان یا نیهیلیسم هامونی؟؛ مضمون عشق در جشنواره نهم؛ سینمای ایران در )دهمین) جشنواره فجر؛ نامه ای به دوست زمان جنگ؛ هبوط به روایت آقای ویم وندرس؛ رقصنده با سرخپوستان؛ عالم هیچکاک. “عروس” فیلمی است استادانه و نمونه‌ای از سینمای مطلوب.
کتاب "آیینه جادو" (جلد سوم)
جلد سوم کتاب "آینه جادو" در سه بخش تنظیم شده است. در بخش اول به مسائلی با محوریت ماهیت سینما پرداخته شده است. بخش دوم کتاب حاوی دو مقاله و یک گفت و گو درباره‌ی فیلم‌سازی مستند است که اشاره‌ای به تجارب نگارنده در طول سال‌های فیلم‌سازی مستندش دارد. بخش سوم مطالب اگرچه پیوند موضوعی خاصی با یکدیگر ندارند، اما هر یک نکات تازه و قابل تاملی را درباره‌ی سینما مطرح کرده‌اند.