5 کتاب «تاریخ انقلاب» برای تعطیلات 95

پایگاه خبری حوزه هنری: در سال‌های اخیر، افق‌های روشنی پیش روی پژوهشگران تاریخ معاصر کشور گشوده شده و در همین زمینه، انتشارات سوره مهر نیز به عرضه و نشر آثار پژوهشی متنوع در این زمینه اقدام کرده است. علاقه‌مندان تاریخ و به‌ویژه تاریخ معاصر کشورمان که انقلاب اسلامی، بخش مهمی از آن را تشکیل می‌دهد بسیارند و از این رو در این یادداشت، به معرفی برخی از این کتاب‌های پژوهشی تاریخی با محوریت انقلاب می‌پردازیم.
  گزارش یک طرح
قیام 15 خرداد 1342 به عنوان مبداء تاریخی نهضت فراگیر اسلامی در مبارزه علیه رژیم پهلوی به رهبری امام خمینی (ره) به رغم تمامی اهمیت و نقش کم نظیری که در پیروزی انقلاب دارد، از جمله مظلوم‌ترین زمینه‌های پژوهشی است که هنوز ابعاد آن به تمامی مورد بازشناسی و تحقیق قرار نگرفته است. حوزه هنری با در نظر داشتن چنین موقعیتی، نخستین بار در سال 1371 با هدف تولید مجموعه‌ای مستند – داستانی تلویزیونی درباره قیام 15 خرداد 1342 قدم در راه گذاشت و مسئولیت نهایی آن را به علی باقری سپرد. اما متاسفانه این پروژه تاریخی عظیم بر اثر برخی مشکلات، نیمه تمام رها شد.
کتاب «گزارش یک طرح» گزارشی مکتوب و لحظه به لحظه از سیر مراحل این پروژه تلویزیونی است که جواد کامور بخشایش آن را بر اساس متن دست نویس روزانه علی باقری تدوین کرده است. مخاطبان این کتاب می توانند علاوه بر کسب آگاهی در زمینه چگونگی پیشبرد مراحل یک پروژه تحقیقاتی تاریخی، از آن به عنوان یک متن اموزشی برای انجام تحقیقات عملی مورد علاقه شان بهره ببرند.
  ظهور و سقوط خاندان تنگستانی
تنگستان، منطقه ای کوهستانی در جنوب شرقی بوشهر است و از جنوب دشتستان بوشهر تا ساحل دریا امتداد دارد. شهرستان تنگستان شامل تنگستان شمالی به مرکزیت اهرم و تنگستان ساحلی به مرکزیت دلوار است و به سبب مقاومت دلیرانه مردم این منطقه در برابر استعمارگران خارجی در خلال جنگ جهانی اول، اهمیت چشمگیری در تاریخ مبارزات مردم جنوب دارد؛ به ویژه آن که ظرف چند سده اخیر خاندان های معروفی در این منطقه ظهور کرده اند که بی گمان «خاندان تنگستانی» از معروف‌ترین و اثرگذارترین آن ها به شمار می رود. باقرخان تنگستانی و فرزند شهیدش احمدخان تنگستانی دو تن از افراد برجسته همین خاندان هستند که در تاریخ قاجار و خصوصا نهضت مقاومت جنوب عیله بریتانیا نقش مهمی ایفا کردند.
سیدقاسم یاحسینی در این کتاب، با رویکردی پژوهشی و مستند ضمن ریشه شناسی دقیق وقایع تنگستان، به طور مبسوط در مورد این چهره ها سخن گفته و زوایای پنهانی از منش و اقدامات آن ها را به نگارش درآورده است.
  خمین در گذر تاریخ
کتاب «خمین در گذر تاریخ» نوشته محمدجواد مرادی نیا، تاریخ مختصر شهرستان خمین در استان مرکزی است که به حوادث خمین از ابتدا تا پایان سلطنت پهلوی اشاره دارد. پرداختن به زندگی رجال نامدار کمره، موضوعی دیگر است که در این کتاب مورد توجه قرار گرفته و خواننده برای اولین بار دفتر زندگی رجال برجسته ای همچون سید محمد کمره ای را در مقابل خود گشوده می بیند. زندگی خاندان امام خمینی (ره) شامل پدربزرگ، پدر و حوادث دوره کودکی و نوجوانی ایشان در زادگاه خود، فصل پایانی کتاب را تشکیل می دهد که در خلال آن یافته های جدیدی به خواننده عرضه می شود.
مرادی نیا در این اثر، مقید به رعایت اصول تحقیق در تاریخ بوده است. بنابراین از طرح موارد غیرمستند، حتی المقدور پرهیز کرده و کوشیده است تا هر مطلبی را صرفا پس از اطمینان به صحیح بودن آن مورد استناد قرار دهد.
منابع این تحقیق، علاوه بر کتب تاریخی، نشریات قدیمی، اسناد منتشر نشده و خاطرات کهن‌سالان نیز بوده و نگارنده کوشیده با بهره گیری از منابع مورد وثوق، خواننده را به سفری در تاریخ خمین دعوت کند و پرده از رخدادهای تلخ و شیرین این سرزمین کهن بردارد.
  بازیابی یک واقعه
برخی منابع تاریخی عهد ناصرالدین شاه از وقوع نبردی رو در رو میان قوای ایران و انگلیس در منطقه محمره (نام قدیم خرمشهر) به سال 1272 ه.ق یاد می کنند که شرح وقایع و ذکر جزئیات آن در مندرجات منابع تاریخی آن دوران از قلم افتاده و در هیچ سند تاریخی آن دوره توضیح روشنی درباره انگیزه ها و کیفیت وقوع چنین جنگی به ثبت نرسیده است.
کتاب «بازیابی یک واقعه» در چنین بحرانی از منابع تاریخی و به منظور بازشناسی بخشی از تاریخ مفقود کشور قدم در راه گذاشته است و علیرضا کمری در این مسیر به بازخوانی و تنقیح کتابچه ای گمنام از مرحوم خانلر میرزای احتشام الدوله در باب جنگ ایران و انگلیس در محمره پرداخته که بنا به گفته وی تنها سند بازمانده تاریخی درباره این رویداد به شمار می اید.
این خاطره نگاشته که از حیث شان و فایده تاریخی واجد فضیلتی منحصر به فرد و بی نمونه است، به واسطه سیاق نوشتاری و نثر ساده مولف نیز اثری چشمگیر و قابل تامل تلقی می شود و از این منظر می تواند مورد استفاده مخاطبان آثار تاریخی و ادبی قرار بگیرد.
  دو نظریه تروریسم و فداکاری در ایران
اقدام تروریستی باید آن قدر برای عامل آن اهمیت داشته باشد که ارزش فداکاری (صرف نظر از هرگونه ارزش‌گذاری) را داشته باشد و این بر ضرورت وجود یک نظام فکری و سیاسی مشخص نزد تروریست تاکید میکند.
کتاب «دو نظریه تروریسم و فداکاری در ایران» از این حیث نمونه خوبی به شمار می‌آید که مولف از همان آغاز با تفکیک و تمیز نهادن میان دو نوع خشونت سیاسی ذیل تعاریف «آنانی که در راه رسیدن به اهداف سیاسی به اعمال خشونت آمیز تروریستی دست می زنند» و «آنانی که در دفاع از ملت در مبارزه ای قهرآمیز فداکاری می کنند و به شهادت می رسند»، به بحث درباره تروریسم در ایران و انواع و انگیزه های متعدد آن پرداخته است.
در ادامه هم با یادکرد نخستین چهره های انقلابی که مورد هدف اقدامات تروریستی گروه های سازمان یافته واقع شدند، «گروه فرقان» را مورد بررسی قرار داده و از ارتباط سفارت امریکا در ایران (لانه جاسوسی) با این گروهک انحرافی پرده بر می دارد.
«نظریه فداکاری در انقلاب اسلامی» عنوان بخش دوم این کتاب است که پس از مقدمه ای مستوفا در زمینه «حاکمیت ها و حامیان و مخالفانشان» و تقسیم بندی گروه حامیان به انواع مختلف حامیان فداکار، حامیان معتقد، حامیان متقاعد، حامیان فداکار متوقع، حامیان مجبور، حامیان فعال و حامیان عادی به تبیین کلیه مفاهیم مطروحه در پیوند با مصادیق شخصی از انقلاب می پردازد.